Как получить гражданство кр

Вопросами рассмотрения заявлений о приеме в российское гражданство занимается Федеральная миграционная служба России. Приобретение гражданства является не простой комплексной процедурой, как правило, предполагающей предварительное получение РВП и вида на жительство. Так в соответствии со ст.13 Закона о гражданстве, в гражданство могут быть приняты лица, проживающие в РФ не менее 5 лет со дня получения вида на жительство. При этом закон и международные соглашения, предусматривающие упрощенный порядок получения гражданства. В ускоренном порядке гражданство РФ могут получить граждане Белоруссии, граждане, состоящие в браке с российским гражданином, инвесторы, лица, имеющие в РФ ребенка, или нетрудоспособных родителей, носители русского языка, участники программы переселения соотечественников. Указанным категориям граждан не всегда требуется получения РВП или вида на жительство.

Более подробная статья об основаниях и порядке получения гражданства РФ доступна по этой ссылке.

Также существует специальный порядок признания гражданами РФ лиц, ранее состоявших в гражданстве СССР, прибывших в РФ на постоянное место жительства до 2002 года и не оформивших гражданство.

Одним из самых популярных и распространенных оснований получения гражданства в Санкт-Петербурге – это получение статуса носителя русского языка, а также Переселение в Ленинградскую области, рассмотрим их более подробно.

Статус носителя языка открывает его обладателю возможность оформить российское гражданство в сжатые сроки, при этом не требуется получать РВП. Важно лишь соответствовать условиям получения статуса, а именно иметь вид на жительство, а при его отсутствии, доказательства проживания близких родственников на территории СССР, РСФСР, но в пределах государственной границы России.

Процедура оформления гражданства носителями языка представляет из себя следующее:

  • Обращение в комиссию по признанию иностранных граждан носителями русского языка с заявлением о признании носителем
  • Прохождение собеседования
  • Получение уведомления о возможности приема в российское гражданство
  • Подача заявления об отказе от имеющегося гражданства
  • Обращение в УФМС с заявлением о выдаче вида на жительство
  • Получение вида не жительство
  • Оформление гражданства

В среднем реализация данной схемы получения гражданства может занять около 1 года. Читайте подробнее о порядке получения статуса носителя русского языка.

Программа переселения в Ленинградскую область начала действовать с конца 2015 года и уже получила популярность среди граждан, приехавших в РФ на постоянное место жительство. Сразу стоит отметить, что в Программе переселения смогут принять участие граждане, прибывшие из стран СНГ, трудоспособного возраста, имеющие квалификацию для дальнейшего трудоустройства на территории региона вселения. Заявление с полными комплектом документов на участие в программе могут подать на территории РФ лишь граждане, получившие РВП или вид на жительство, статус беженца или свидетельство о временном убежище. Остальные граждане вправе заявиться в Программу через консульские учреждения в своей стране. Срок рассмотрения заявки на участие в Программе составляет в среднем от 2 месяцев, после чего соискателю выдается свидетельство об участии в Госпрограмме. Данное свидетельство предоставляет иностранному гражданину право получить РВП или вид на жительство, после чего перед гражданином открывается возможность оформить российское гражданство. Разумеется, несмотря на кажущуюся простату, данный способ получения гражданства наряду с явными преимуществами имеет и ряд недостатков, например, соискателю статуса переселенца потребуется оформить регистрацию и найти работу на территории Ленинградской области.

Учитывая огромное количество оснований получения гражданства, не существует универсального перечня документов, которые необходимо предоставить в УФМС. В каждом случае необходимо достаточно ответственно подойти к вопросу сбора и подачи документов на гражданство.

В большинстве же случае, для получения гражданства, при наличии законных оснований, гражданин вправе подавать в УФМС России по Санкт-Петербургу и Ленинградской области заявление о принятии в гражданство и предоставить следующий список документов:

  1. Фотографии
  2. Миграционную карту
  3. Паспорт с переводом
  4. РВП или вид на жительство
  5. Свидетельство о рождении
  6. Документ об отказе от имеющегося гражданства
  7. Сведения о наличии законного источника средств к существованию
  8. Иные документы, подтверждающие основания для оформления гражданства в упрощенном порядке
  9. Госпошлину

Государственная пошлина за оформление гражданства РФ составляет 3500 рублей и уплачивается по следующий реквизитам.

Для оформления гражданства в Санкт-Петербурге можно обратиться в УФМС по адресу: г. Санкт-Петербург, ул. Красного Текстильщика, д. 10-12 (3 этаж) с понедельника по пятницу с 10.00 до 12.00 и с 14.00 до 16.00 по следующим вопросам, касающимся получения российского гражданства:

  • Подача заявлений о приеме в гражданство по общим основаниям и в упрощенном порядке
  • Оформления приобретения гражданства в соответствии с Постановлением Конституционного суда Российской Федерации от 16 мая 1996 года № 12-П
  • Определение наличия гражданства
  • Прием заявлений осуществляется в порядке электронной очереди

По отдельным вопросам (получения уведомления о возможности приема в гражданство, подача документов на носителя русского языка, на участие в Госпрограмме переселения) также можно обратиться в УФМС по Санкт-Петербургу по адресам: ул. Чайковского, д. 24 и ул. Захарьевская, д.10, а также по адресу: пр.Римского-Корсакова, д.39

Для Вашего удобства публикуем ссылку на актуальное расписание работы Управления по вопросам миграции

ufms.spb.ru

Вопрос: Расскажите о процедуре выхода от гражданства Кыргызской Республики?

Ответ: В соответствии с действующим Законом «О гражданстве Кыргызской Республики» от 21 мая 2007 года №70, приобретение гражданином Кыргызской Республики иного гражданства не влечет за собой прекращение гражданства Кыргызской Республики. Прекращение гражданства Кыргызской Республики возможно в результате выхода из нее в порядке, установленном законодательством Кыргызской Республики.

Для оформления выхода из гражданства Кыргызской Республики граждане Кыргызской Республики, постоянно проживающие за пределами Кыргызской Республики, представляют в дипломатические представительства или консульские учреждения Кыргызской Республики следующие документы:

Перечень документов для оформления выхода из гражданства Кыргызстана

1) заявление-анкета о выходе из гражданства Кыргызской Республики в трех экземплярах;

3) свидетельство о заключении брака (оригинал + 3 копии) – для граждан, состоящих в браке;

3.1.) свидетельство о расторжении брака (оригинал + 3 копии) – для граждан, расторгнувших брак;

3.2.) свидетельство о смерти супруга (супруги) (оригинал + 3 копии) – для вдов и вдовцов;

3.3.) решение суда о признании супруга (супруги) умершим или безвестно отсутствующим (оригинал + 3 копии) – в соответствующих случаях;

4) документ налогового органа Кыргызской Республики (выдается по последнему месту жительства заявителя на территории Кыргызской Республики) об отсутствии задолженности по уплате налогов (оригинал + 3 копии);

6.1.) Уведомление УФМС России о возможности приобретения гражданства РФ (оригинал + 3 копии) – для граждан, не имеющих гражданство РФ;

7) три цветные фотографии размером 4?6 см на белом фоне;

8) оплата консульских сборов производится через банкомат, установленного в консульском отделе Посольства.

Копии вышеперечисленных документов (страницы, где имеются записи) в 3-х экземплярах.

Если заявитель одновременно ходатайствует о выходе из гражданства Кыргызской Республики несовершеннолетних детей, то в зависимости от обстоятельств, предусмотренных Законом о гражданстве Кыргызской Республики, представляются:

1. Копия свидетельства о рождении, установлении опеки или попечительства, лишении родительских прав;
2. Письменное согласие сторон на прекращение или сохранение гражданства ребенка, если один из родителей или опекунов остается гражданином Кыргызской Республики заверенное нотариально или в консульском учреждении Кыргызской Республики в России;
3. Письменное согласие детей в возрасте от 14 до 18 лет на изменение гражданства, заверенное нотариально или в консульском учреждении Кыргызской Республики в Российской Федерации.
Лица, достигшие совершеннолетия (18 лет) оформляют выход из гражданства Кыргызской Республики самостоятельно.

Заявление должно быть подписано лично заявителем в присутствии консульского должностного лица с указанием даты составления.

Прием граждан осуществляется ежедневно в рабочие дни, установленные Трудовым кодексом и законодательством Кыргызской Республики, с 09.00 до 13.00 часов.

В случае возникновения вопросов обратитесь по телефону: +74952552771 или +74992383304.

Вопрос: Каков порядок въезда в Российскую Федерацию?

Ответ: Для въезда в Россию гражданину Кыргызстана необходимы: для взрослых: общегражданский паспорт или ID карту гражданина Кыргызской Республики; для детей до 16 лет: свидетельство о рождении или общегражданский паспорт.

Гражданам Кыргызской Республики для въезда в Россию виза не нужна.

При пересечении российской границы граждане Кыргызской республики обязательно должны оформить миграционную карту с отметкой о дате въезда.

Миграционная карта оформляется только в пунктах пропуска через государственную границу России.

При выезде из России иностранец должен сдать выездную часть (талон «В») миграционной карты сотрудникам пограничного контроля в пункте пропуска через государственную границу России.

Вопрос: Что нужно делать в случае утраты документов?
Ответ: Если во время пребывания в России гражданин Кыргызстана потерял общегражданский паспорт или ID карту, то необходимо обратиться в ближайшее консульское учреждение Кыргызской Республики для получения свидетельства на возвращение в Кыргызскую Республику. Рекомендуем сделать ксерокопии всех документов и хранить их в надежном месте, так как наличие ксерокопии паспорта, ID карты, военного билета или водительского удостоверения ускорит идентификацию и получение им свидетельства на возвращение в Кыргызскую Республику.

Если гражданин Кыргызской Республики утерял миграционную карту или отрывной талон бланка уведомления, ему необходимо обратиться в территориальный орган ФМС и по письменному заявлению об утере документов, после проверки паспортных данных, получить дубликаты документов.

Вопрос: Есть ли между РФ и КР соглашение о двойном гражданстве?
Ответ: Кыргызская Республика не имеет соглашения о двойном гражданстве с Российской Федерацией.

Вопрос: я потерял(а)(испортил(а)) свой общегражданский паспорт. Могу ли я получить в Посольстве новый паспорт?
Ответ: Вы можете оформить (обменять) общегражданский паспорт гражданина Кыргызской Республики в Посольстве если подадите соответствующие документы в консульский отдел Посольства.

Перечень необходимых документов:
1. свидетельство о рождении + копия
2. свидетельство о заключении брака (если состоите в браке) + копия
3. свидетельства о рассторжении брака (если брак расторгнут) + копия
4. копия паспорта (все страницы)
5. номер удостоверения Социального Фонда (ОМС)/персональный номер
6. копия миграционной карты и регистрации на территории РФ
7. фото ( 4 шт) размер 4х6 см, цветные, глянцевые на белом фоне
9. личное заявление с указанием причины оформления (заполнение непосредственно в консульстве)

Вопрос: Какие документы надо предоставить в Посольство, что бы проставить штамп о ПМЖ и где я могу это сделать?

Ответ: Для того что бы проставить штамп о ПМЖ вам необходимо обратиться в одно из дипломатических представительств Кыргызской Республики в Российской федерации (Посольство КР в РФ в г.Москве, Генеральное Консульство КР в г.Екатеринбурге либо Вице –консульство в г.Новосибирске адреса можете найти на сайте).
Вам необходимо привезти с собой следующие документы:
1. Паспорт и его копию.
2. Адресный Листок выбытия и его копию
3. Копию свидетельства о рождении
4. Копию свидетельства о заключении брака либо расторжении брака (при наличии)
5. Копию регистрации по месту временного пребывания
6. Копию миграционной карты
7. Если гражданин или гражданка не является уроженцем Кыргызстана, то необходимо дополнительно предоставить справку о проживании на территории КР
8. 2 фото размером 3х4 на документы

Вопрос: Какие нужны документы, чтобы получить гражданство Российской Федерации?

Ответ: Вопросами приобретения гражданства Российской Федерации занимается Федеральная Миграционная Служба РФ. Вам надо обратиться в подразделение ФМС РФ по месту вашего пребывания на территории РФ и получить перечень необходимых документов для приобретения гражданства РФ

Вопрос: хочу оформить брак с гражданином (кой) РФ, но в ЗАГС мне сказали что нужна справка о семейном положении, что я не состою в браке на территории Кыргызстана. Можно ли в Посольстве получить данную справку?

Ответ: Для того чтобы получить справку о семейном положении в Посольстве КР в РФ, вам необходимо сначала предоставить справку с Республиканского архива ЗАГС КР о том, что вы не состоите в браке на территории КР, и на основании этой справки Посольство выдаст вам необходимую справку.
Также хотим напомнить, что срок действия справки о семейном положении составляет 3 месяца с момента получения.

Вопрос: Могу ли я вывести несовершеннолетнего ребёнка в Киргизию, если он родился в России и имеет российское свидетельство о рождении. Сама я гражданка Киргизии. Российского гражданства ни у меня, ни у ребёнка нет.


Ответ: Вы можете вывести своего ребенка с российским свидетельством о рождении. При этом Вам необходимо обязательно оформить в Консульском отделе Посольства КР в РФ справку о принадлежности ребенка к гражданству Кыргызской Республики к свидетельству о рождении ребенка (вкладыш), подтверждающую его принадлежность к гражданству Кыргызской Республики, а также нотариальное согласие отца на выезд ребенка в сопровождении матери. Если в свидетельстве о рождении ребенка отец не вписан, то оформление доверенности не требуется.
Для получения Справки о принадлежности ребенка к гражданству Кыргызской Республики к свидетельству о рождении необходимо подать следующие документы:
1. заполненную анкету
2. копии свидетельства о рождении ребенка, а также паспортов родителей.
3.если отец является гражданином иного государства, то необходимо предоставить нотариальное согласие отца на приобретение ребенком гражданства Кыргызской Республики.

Вопрос: Я гражданин РФ. Хочу съездить в Кыргызстан на отдых. Нужен ли мне загранпаспорт? Так же у меня ребенок, можно ли въехать в Кыргызстан со свидетельством о рождении или нужно оформлять паспорт на ребенка?

Ответ: Граждане России могут въехать на территорию Кыргызской Республики по обычным общегражданским паспортам. Несовершеннолетние дети могут въехать по свидетельству о рождении, к которому прилагается справка или проставлен штамп о принадлежности ребенка к тому или иному гражданству. В случае, если ребенок выезжает с одним из родителей, то обязательно нужно оформить доверенность от второго родителя.

Вопрос: Я гражданин Кыргызстана проживаю на территории РФ. Хочу выехать на отдых в одно из государств Европы. Что для этого необходимо?

Ответ: Для въезда нашему гражданину в одно из государств Европы, необходимо получить въездную визу в эту страну. Вам нужно обратиться в консульский отдел той страны, куда вы бы хотели поехать.

Вопрос: при выдаче мне Свидетельства о рождении в документе допустили ошибку в написании моей фамилии (имени, отчестве и др.) Это ошибка работников ЗАГСа. Возможно ли исправить ошибку в Свидетельстве о рождении в Посольстве или получить новое?

Ответ. Вам необходимо получить новое Свидетельство о рождении. Повторное свидетельство о рождении Вы можете получить только в том отделении ЗАГС, где выдано свидетельство о рождении.

Вопрос: Какие нужны документы чтобы получить гражданство Российской Федерации?

Ответ: Вопросами гражданства Российской Федерации занимается федеральная миграционная служба РФ.
Вам необходимо обратиться в территориальное управление ФМС по месту временного пребывания на территории России и получить перечень документов для приобретения гражданства РФ.

Вопрос: В 20.. году я выехал(а) в РФ на ПМЖ, в Москве в Консульстве встал(а) на консульский учет и получил(а) бумаги на получение гражданства РФ. Но семейные обстоятельства изменились, пришлось вернуться в Кыргызстан, и необходимость оформлять гражданство РФ отпала. Полученную справку о проживании не использовал(а), листок выбытия и паспорт на руках. Как теперь сняться с консульского учета и могу ли я это сделать уже в Кыргызстане?

Ответ: Для того, чтобы сняться с консульского учета Вам необходимо предоставить справку из ФМС, о том что Вы не являетесь гражданкой РФ (не подавали документы, отказ в гражданстве РФ). На основании этой справки вы можете обратиться в Департамент консульской службы МИД КР. После аннулирования ПМЖ вы можете обратиться в Департамент регистрации населения для постановки Вас на учет по месту жительства в КР.

Вопрос: Перечислите, пожалуйста, какие документы необходимы, чтобы встать на консульский учет и ПМЖ?

Ответ: Перечень документов для «Постановки на консульский учет и на постоянное место жительство» следующие:

Перечень документов для «Постановки на консульский учет
и на постоянное место жительства»

• Паспорт (оригинал)
• Листок выбытия (оригинал)
• Копия паспорта
• Копия листка выбытия
• Копия свидетельства о рождении
• Копия свидетельства о заключении, расторжении брака
• Копия миграционной карты
• Копия регистрации на территории РФ
• 2 фотографии размером 3 х 4 см

Вопрос: Перечислите перечень документов, необходимых для получения общегражданского паспорта гражданина Кыргызской Республики?

Ответ: В случае окончания срока действия паспорта или порчи паспорта (при наличии паспорта и прописке в КР):

1. копия свидетельства о рождении
2. копия свидетельства о заключении брака (если состоите в браке)
3. копия свидетельства о расторжении брака (если брак был расторгнут)
4. копия паспорта (страницы с 22 по 33)
5. номер удостоверения Социального Фонда (ОМС)
6. копия регистрации на территории РФ
7. копия миграционной карты
8. фотографии (4 штуки) размера 4х6 см, цветные, на глянцевой бумаге и белом фоне
9. для несовершеннолетних, получающих паспорт в первый раз – копии паспортов обоих родителей с отметкой о консульском учете. Если один из родителей гражданин другого государства, то предоставляет нотариально заверенное согласие на оформление паспорта ребенку.
10. личное заявление с указанием причины оформления
11. для военнообязанных граждан КР- копия военного билета

Перечень документов для получения общегражданского паспорта гражданина Кыргызской Республики:

– в случае утраты паспорта либо при наличии паспорта, но отсутствии регистрации в КР:

1. копия свидетельства о рождении
2. копия свидетельства о заключении брака (если состоите в браке)
3. копия свидетельства о расторжении брака (если брак был расторгнут)
4. копия паспорта либо копия формы № 1
5. номер удостоверения Социального Фонда (ОМС)
6. копия регистрации на территории РФ
7. копия миграционной карты
8. фотографии (4 штуки) размера 4х6 см, цветные, на глянцевой бумаге и белом фоне
9. личное заявление с указанием причины оформления
10. развернутая объяснительная с указанием обстоятельств утраты паспорта
11. справка с органов внутренних дел РФ об обращении по случаю утраты паспорта
12. справка с ФМС (Федеральная миграционная служба) по месту регистрации на территории РФ о том, что документы на гражданство РФ не сдавали и гражданином РФ не являетесь.
13. для военнообязанных граждан КР- копия военного билета

Вопрос: Подскажите, какие документы нужно предостаить, чтобы получить справку о непринадлежности к гражданству Кыргызской Республики?

Ответ: Перечень документов для получения справки о непринадлежности
к гражданству Кыргызской Республики:

1. Копия всех страниц паспорта гражданина СССР
2. Для лиц, не получавших паспорт на территории Кыргызской Республики – копии паспортов родителей: страницы с установочными данными и отметками о регистрации
3. Копия свидетельства о рождении
4. Копия адресного листка выбытия из Кыргызстана (при наличии)
5. Справка о проживании на территории Российской Федерации с указанием срока
6. Заполненная анкета-заявление (бланк прилагается)
7. Оплаченная через Сбербанк России квитанция консульского сбора (бланк прилагается)
8. 1 фотография размером 3х4 см

kyrgyzembassy.ru

О Швеции большинство россиян, выросших в восьмидесятые – девяностые годы, впервые услышали благодаря сказкам великой Астрид Линдгрен. Страна, славящаяся богатой историей и захватывающими видами природы, сегодня привлекает не только туристов, но и эмигрантов. Жизнь в Швеции нельзя назвать простой. Конечно, уровень жизни здесь весьма высок. Но и подводные камни, о которые то и дело спотыкаются эмигранты, являются достаточно острыми.

Граждане шведского государства сильно отличаются от большинства россиян. Многим русским туристам и эмигрантам они в большинстве своем кажутся замкнутыми интровертами.

Менталитет страны таков, что создавать семью здесь не торопятся и к 30 годам. Возможно, именно по этой причине около 20 процентов шведов страдают от одиночества.

Отличительной чертой шведского законодательства является то, что на помощь от государства могут рассчитывать как самые незащищенные слои, так и прогрессивная молодежь. Так, студенты имеют право взять кредит на получение образования. В некоторых случаях государство помогает молодым людям приобрести собственное жилье.

По окончании университета, когда выпускник устраивается на место, у него из зарплаты вычитается небольшой процент для погашения долга перед государством.

Примечательно, что если молодой специалист получает в Швеции небольшую заработную плату и не имеет возможности выплатить долг полностью, то когда он выходит на пенсию, остаток ему прощается.

Сравнение разрыва уровня доходов в Швеции с другими странами

Одинокие пожилые люди имеют право на помощь специального персонала. Его услуги аналогичны тем, которые когда-то оказывались в СССР легендарными тимуровцами. Старикам обеспечивается полноценная жизнь, их даже водят в театр и на выставки за счет государства. Когда человек достигает преклонного возраста, его помещают в дом престарелых.

На территории шведского государства находится немало замечательных детских садов. В группах обучается примерно по пятнадцать ребятишек. Условия государственных детских садов аналогичны условиям в лучших частных дошкольных заведениях России.

Школьникам, даже самым маленьким, выдаются оплаченные государством ноутбуки и нетбуки. Детских домов в Швеции нет. Когда в жизни ребенка происходят трагические перемены и он остается сиротой, его отдают на содержание во временную семью.

Продолжительность жизни шведских граждан достаточно высока.

Сравнение роста продолжительности и жизни в Швеции с другими государствами

Кроме того, шведы отличаются высоким культурным уровнем и воспитанностью. Если в России хамство служащих банков и магазинов является нормой, то в Швеции это очень редкое исключение, которое всегда наказывается.

В 2017 году доходы шведских семей составляют примерно 26 000 долларов США. То есть, месячная зарплата в Швеции сотрудника предприятия составляет немногим более 2000 евро.

Примечательно, что доходы двадцати процентов наиболее обеспеченных граждан вчетверо превышают доходы двадцати процентов бедняков. То есть, доходы богатых шведов составляют 46700 у. е. в год. Бедняки получают около 11500 евро.

Минимальная почасовая з/п в шведском государстве равняется примерно 100 кронам. Это равноценно 11 евро. Средняя зарплата в Швеции составляет примерно 3700 евро до вычета налогов.

Сравнение средней почасовой оплаты труда в Швеции с другими странами

Материальное благосостояние многих шведских семей практически равноценно финансовому благополучию датчан и немцев.

Статистика утверждает, что в 2017 году месячная заработная плата по шведским городам после вычета всех налогов, переведенная в российскую валюту, выглядит следующим образом:

  1. Стокгольм — 97 тыс. руб.
  2. Гётеборг — 104 тыс. руб.
  3. Мальмё — 87 тыс. руб.
  4. Упсала — 73 тыс. руб.
  5. Вастерос — 97 тыс. руб.
  6. Эребру — 87 тыс. руб.

Разумеется, уровень жизни в столице и крупных городах намного выше, нежели в провинции и деревне.

В 2018 году контроль шведской налоговой системы осуществляется благодаря Министерству финансов. Собираются налоги в Швеции сотрудниками соответствующей государственной службы.

График изменения шведской зарплаты в месяц после вычета налогов и стоимости недвижимости за квадратный метр

Граждане этого государства всегда информируются относительно корректной оплаты налогов. Это происходит благодаря специальным брошюрам, выпускаемым налоговиками. Процентная ставка в 2018 году является одной из самых высоких во всем мире. Это объясняется тем, что на территории государства осуществляется большое количество самых разнообразных видов деятельности.

После того как шведское государство стало членом Европейского Союза, оно было вынуждено изменить налоговую систему. Результатом таких изменений стало налогообложение практических всех видов доходов. Также «пострадала» собственность. Ставка при этом снизилась лишь на несколько показателей.

  • налог на квартиру или дом;
  • налог на доходы фирмы;
  • подоходный налог.

Налоги на труд в шведском государстве дают почти восемьдесят пять процентов от всех поступлений. Таким образом, налоги на капитал составляют едва ли больше пятнадцати процентов. Подоходный налог относится к прогрессивным и составляет пятьдесят пять процентов. Каждый человек, проживающий на территории шведского государства, обязуется делать различные соц. отчисления и платить подоходный налог.

Уклониться от оплаты практически невозможно, поскольку сотрудники соответствующей службы получают необходимую информацию от различных социальных служб. Штраф за уклонение от выплат государству составляет до сорока процентов недоплаты.

Каждый человек вправе самостоятельно решить, когда ему следует выходить на пенсию. Чем позже он получит статус пенсионера, тем выше будет размер выплат, осуществляемых каждый месяц. Пенсия в Швеции основывается на доходах.

Размер пенсионных выплат в Швеции и в других европейских странах

Также, когда человек достигает шестидесяти одного года, он имеет право на получение премиальной пенсии. Когда человек переступает шестидесятипятилетний порог, ему назначается гарантийная пенсия.

  1. Трудовая пенсия.
  2. Собственные сбережения пенсионера.
  3. Пенсия частного предпринимателя.

Сегодня размер общей гос. пенсии, после вычета всех налогов, составляет примерно 8900 крон. Шесть процентов шведских пенсионеров, получающих выплаты от государства по старости, рассчитывают на 3,6 тыс. крон ежемесячно. Около тридцати четырех процентов шведских пенсионеров каждый месяц получают примерно 3,6 — 8,3 тыс. крон.

Каждый человек может рассчитывать на получение пособия в Швеции. Для того чтобы получить помощь от властей страны, необходимо обратиться в соц. службу с соответствующим заявлением.

В заявлении человек должен предоставить все сведения о своей персоне и материальном положении.

Несколько лет назад Швеция испытывала страшный дефицит квалифицированных специалистов. Это причудливым способом сочеталось с высокой безработицей. Потому что многие шведы просто не хотели идти на низкооплачиваемую работу. Поэтому найти работу в Швеции дворником или уборщицей можно достаточно легко.

Сегодня на территории страны зарегистрировано около восьми процентов безработных. Это составляет примерно 398 тысяч человек. Солидную часть процента безработных (132 тысячи) составляют студенты.

Шведское законодательство дает четкую формулировку того, кого конкретно следует считать безработным. Так, согласно существующему законодательству, безработным является лицо в возрасте от 15 до 74 лет. На настоящий момент такое лицо:

  • не имеет рабочего места;
  • готов приступить к своим обязанностям в течение 2-х недельного срока;
  • последний месяц активно пытался трудоустроиться;
  • ожидал трудоустройства в течение 90 календарных дней.

Таким лицам выплачивается пособие по безработице в Швеции. Для того чтобы гарантированно получить его, необходимо своевременно стать постоянным членом А-кассы, прикрепленной к одной из отраслей. В целом получить пособие достаточно сложно. Каждый вопрос рассматривается сугубо индивидуально. Средний размер пособия составляет не более 2,8 тысячи крон.

Иногда бывает и так, что человек, достигший 65-летия, не получает пенсии. Учитывая это, а также то, что цены в Швеции в последнее время только растут, человек имеет право на получение пособия. Также пособие для пожилых выплачивается тем пенсионерам, размер пенсии которых ниже прожиточного минимума. Размер среднего пособия для пожилых лиц составляет примерно 3,6 тысячи крон.

Швеция относится к наиболее дорогим европейским странам.

Карта цен на недвижимость в разных областях Швеции

Уровень жизни здесь довольно высок. Цены в Швеции несколько выше немецких, но ниже норвежских. Сегодня, учитывая непростую ситуацию на рынке, уровень цен несколько вырос. Впрочем, власти страны стараются делать все для того, чтобы жители страны не испытывали связанного с этим дискомфорта.

Продукты сегодня достаточно дороги. Средняя стоимость магазинных продуктов выглядит следующим образом:

  1. Отбивные, свинина (1 килограмм) — 65-70 кр.
  2. Говядина (1 кило) — 90 кр.
  3. Фарш (говяжий, 1 кило) — 70 кр.
  4. Мука (1 кило) — 9 кр.
  5. Макаронные изделия (1 кило) — 12-15 кр.
  6. Сахар (1 кило) — 7 кр.
  7. Кофейный напиток (1/2 кило) — 40-45 кр.
  8. Помидоры (1 кило) — 18-25 кр.
  9. Бананы (1 кило) — 17-20 кр.

В 2018 году стоимость некоторых стокгольмских продуктов остается практически равноценной стоимости продуктов в Москве. Так, сейчас стоимость столичных продуктов выглядит следующим образом:

  1. Молоко (1 литр) — 7-9 кр. (30-40 руб.).
  2. Хлеб — 18-23 кр. (81-104 руб.).
  3. Яйца (12 шт.) — 20-25 кр. (90-113 руб.).
  4. Сыр (1 кило) — 70-90 кр. (300-400 руб.).
  5. Куриное филе (1 кило) — 70-90 кр. (340-400 руб.).
  6. Яблоки (1 кило) — 15-20 кр. (60-90 руб.).
  7. Апельсины (1 кило) — 15-20 кр. (60-90 руб.).
  8. Картофель (1 кило) — 5-8 кр. (23-36 руб.).

Вернуться к оглавлению

А в Гётеборге продукты стоят несколько дешевле. Некоторые продукты стоят даже меньше, нежели в крупных российских городах.

В 2018 году стоимость гётеборгских продуктов выглядит следующим образом:

  1. Молоко (1 литр) — 8 кр. (36 руб.).
  2. Хлеб — 18-22 кр. (81-99 руб.).
  3. Яйца (12 шт.) — 17-20 кр. (77-90 руб.).
  4. Сыр (1 кило) — 60-80 кр. (270-360 руб.).
  5. Куриное филе (1 кило) — 57-65 кр. (255-290 руб.).
  6. Яблоки (1 кило) — 10-15 кр. (45-68 руб.).
  7. Апельсины (1 кило) — 20-30 кр. (90-135 руб.).
  8. Картофель (1 кило) — 5-7 кр. (23-32 руб.).

Цены на некоторые товары и услуги в Гётеборге также несколько ниже.

Несколько лет назад о том, чтобы приобрести недвижимость в Швеции, мог мечтать только очень состоятельный человек. Сегодня обстоятельства сильно изменились. Купить любую недвижимость в Швеции может почти каждый гражданин России.

Стоимость квартиры в Швеции в 2018 году выглядит следующим образом:

  • квартира в спальном районе (Стокгольм) — 225,46 долл. США за 1 кв. м;
  • квартира в центре (Стокгольм) — 530 долл. США за 1 кв. м;
  • квартира в спальном районе (Гётеборг) — 1,3-1,7 тыс. долл. США за 1 кв. м;
  • квартира в центре (Гётеборг) — 3,0-4,0 тыс. долл. США за 1 кв. м;
  • квартира в спальном районе (Мальмё) — 2,0-2,5 тыс. долл. США за 1 кв. м;
  • квартира в центре (Мальмё) — 2,5-3,0 тыс. долл. США за 1 кв. м.

Вернуться к оглавлению

Стоимость аренды квартиры в Швеции в 2018 году выглядит следующим образом:

  • 1-комнатная в спальном районе — 400-600 долл. (Стокгольм), 340-380 (Гётеборг) и 500-700 (Мальмё);
  • 1-комнатная в центре — 700-1000 долл. (Стокгольм), 500-750 (Гётеборг) и 600-800 (Мальмё);
  • 3-комнатная в спальном районе — 800-1200 (Стокгольм), 650-750 (Гётеборг) и 900-1100 (Мальмё);
  • 3-комнатная в центре — 1200-2000 (Стокгольм), 750-1000 (Гётеборг) и 2000-2500 (Мальмё).

Примечательно то, что медицина в Швеции, оставаясь на достаточно высоком уровне, несколько отстает в своем развитии по сравнению с другими государствами. В 2018 году пациенты продолжают жаловаться на недостаточную квалификацию врачей.

Лечение в Швеции нельзя назвать оперативным. Максимальный срок ожидания приезда доктора составляет семь календарных дней. Сложность заключается и в том, что основные медикаменты стоят сегодня очень дорого.

visasam.ru

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯСЫ

(КР 2010-жылдын 27-июнундагы Мыйзамы менен колдонууга киргизилди)

Биз, куттуу Кыргызстандын эли,
элибиздин эркиндиги ?ч?н канын т?г?п, жанын берген баатырларды эске сактап;
адам укугун урматтоону жана коргоону туу туткан эркин, демократиялык мамлекет кура тургандыгыбызды тастыктап;
кыргыз мамлекетт??л?г?н ?н?кт?р?п-?ст?р??г?, бекемд??г?, анын эгеменд??л?г?н, элинин биримдигин сактоого бекем ишенгендигибизди жана майтарылбас эркибизди билдирип;
укуктун ?ст?мд?г?н камсыздоо менен социалдык адилеттикти, те?дикти, элдин экономикалык бакубатчылыгы менен жыргалчылыгын жана руханий ?н?г?ш?н ?рг? с?р??г? умтулуп;
ата-бабаларыбыздын тынчтыкта жана ынтымакта жашоо, табият менен таттуу болуу ж?н?нд? айткан ыйык осуятын туу тутуп, ушул Конституцияны кабыл алабыз.

БИРИНЧИ Б?Л?М
КОНСТИТУЦИЯЛЫК Т?З?Л?ШТ?Н НЕГИЗДЕРИ

1. Кыргыз Республикасы (Кыргызстан) – эгеменд??, демократиялык, укуктук, мамлекеттик башкарууга дин аралашпаган, унитардык, социалдык мамлекет.
2. Кыргыз Республикасы ?з?н?н аймагында толук мамлекеттик бийликке ээ, ички жана тышкы саясатты ?з алдынча ж?рг?з?т.

1. Кыргызстандын эли эгемендиктин ээси жана Кыргыз Республикасындагы мамлекеттик бийликтин бирден-бир булагы болуп саналат.
2. Кыргызстандын эли ?з бийлигин ушул Конституциянын жана мыйзамдардын негизинде т?зд?н-т?з шайлоолордо жана референдумдарда, ошондой эле мамлекеттик органдардын жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын системасы аркылуу ж?з?г? ашырат.
3. Мыйзамдар жана мамлекеттик маанидеги башка олуттуу маселелер референдумга (б?тк?л элдик добуш бер??г?) коюлушу м?мк?н. Референдумду ?тк?р??н?н тартиби, референдумга коюлуучу маселелердин тизмеги конституциялык мыйзам менен белгиленет.
4. Шайлоо эркин болуп саналат.
Жогорку Ке?ештин депутаттарын, Президентти, жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун ?к?лч?л?кт?? органдарынын депутаттарын шайлоо жашыруун жалпы добуш бер?? менен те? жана тикелей шайлоо укугунун негизинде ?тк?р?л?т.
Кыргыз Республикасынын 18 жашка толгон жарандары шайлоого укуктуу.
5. Мамлекет мыйзамда белгиленген ар кайсы социалдык топтордун мамлекеттик органдардагы жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарындагы, анын ичинде чечим чыгаруу де?гээлинде ?к?лч?л?г? ?ч?н шарттарды т?з?т.

Кыргыз Республикасында мамлекеттик бийлик:
1) б?тк?л эл тарабынан шайланган Жогорку Ке?еш жана Президент ?к?л болгон жана камсыз кылган элдик бийликтин ?ст?мд?г?н?н;
2) мамлекеттик бийликти б?л?шт?р??н?н;
3) мамлекеттик органдардын жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын эл алдындагы жоопкерчилигинин жана ачыктыгынын, ?з ыйгарым укуктарын элдин кызыкчылыгында ж?з?г? ашыруусунун;
4) мамлекеттик бийлик органдарынын жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын иш милдеттери менен ыйгарым укуктарын так ажыратуунун принциптерине негизденет.

1. Кыргыз Республикасында саясий к?п т?рд??л?к жана к?п партиялуулук таанылат.
2. Саясий партиялар, кесиптик бирликтер, дагы башка коомдук бирикмелер ?зд?р?н?н укуктарын жана эркиндиктерин ж?з?г? ашыруу жана жарандардын ?з эркин коргоо, саясий, экономикалык, социалдык, эмгектик, маданий жана башка кызыкчылыктарын канааттандыруу ?ч?н эркин билдир?? жана кызыкчылыктарынын жалпылыгынын негизинде т?з?л?ш? м?мк?н.
3. Саясий партиялар жарандардын саясий эркин билдир??г? к?м?к к?рс?т?т, Жогорку Ке?ештин депутаттарын, Президентти, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарын шайлоого катышат.
4. Кыргыз Республикасында т?м?нк?л?рг? тыюу салынат:
1) мамлекеттик, муниципалдык жана партиялык институттардын кошулушуна; мамлекеттик жана муниципалдык мекемелерде жана уюмдарда партиялык уюмдардын т?з?л?ш?н? жана иштешине; мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлер кызматтык иштен тышкары ж?з?г? ашырган учурларды кошпогондо, партиялык ишти аткарышына;
2) аскер кызматчыларынын, укук коргоо органдарынын кызматкерлеринин жана судьялардын саясий партияларга м?ч? болушуна, алардын кайсы бир саясий партияларды колдоп чыгышына;
3) диний, этностук негизде саясий партияларды т?з??г?, диний бирикмелердин саясий максаттарды к?зд?ш?н?;
4) жарандардын бирикмелери тарабынан аскерлешкен курумдардын т?з?л?ш?н?;
5) иш-аракети конституциялык т?з?л?шт? к?ч менен ?зг?рт??г?, улуттук коопсуздукту б?лд?р??г?, социалдык, расалык, улут аралык, этностор аралык жана диний касташууну тутандырууга багытталган максаттарды к?зд?г?н саясий партиялардын, коомдук жана диний бирикмелердин, алардын ?к?лч?л?кт?р?н?н жана филиалдарынын иштешине.

1. Мамлекет жана анын органдары коомдун кайсы бир б?л?г?н? эмес, б?тк?л коомго кызмат кылат.
2. Элдин эч бир б?л?г?, бир да бирикме, бир да адам мамлекетте бийликти ?з?н? ыйгарып алууга укуксуз. Мамлекеттик бийликти узурпациялоо ?зг?ч? оор кылмыш болуп эсептелет.
3. Мамлекет, анын органдары, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары жана алардын кызмат адамдары ушул Конституцияда жана мыйзамдарда аныкталган ыйгарым укуктардын алкагынан чыга алышпайт.
4. Мамлекеттик органдар, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары жана алардын кызмат адамдары укукка каршы иш-аракети ?ч?н мыйзамда каралган тартипте жоопкерчилик тартышат.

1. Конституция э? жогорку юридикалык к?чк? ээ жана ал Кыргыз Республикасында т?зд?н-т?з колдонулат.
2. Конституциянын негизинде конституциялык мыйзамдар, мыйзамдар жана башка ченемдик укуктук актылар кабыл алынат.
3. Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген, мыйзамда белгиленген тартипте к?ч?н? кирген эл аралык келишимдер, ошондой эле эл аралык укуктун жалпы кабыл алынган принциптери менен ченемдери Кыргыз Республикасынын укук системасынын ажыралгыс б?л?г? болуп саналат.
Адам укуктары боюнча эл аралык келишимдердин ченемдери т?зд?н-т?з колдонулат жана башка эл аралык келишимдин ченемдерине караганда артыкчылыкка ээ.
4. Мыйзамдарды жана башка ченемдик укуктук актыларды расмий жарыялоо алардын к?ч?н? кириши ?ч?н милдетт?? шарт болуп эсептелет.
5. Жа?ы милдеттерди же оордотуучу жоопкерчиликти белгил??ч? мыйзам же башка ченемдик укуктук акты ?тк?н мезгилге карата колдонулбайт.

1. Кыргыз Республикасында эч бир дин мамлекеттик же милдетт?? дин катары кабыл алынышы м?мк?н эмес.
2. Дин жана бардык ырасымдар мамлекеттен ажыратылган.
3. Диний бирикмелердин жана дин кызматчыларынын мамлекеттик органдардын ишине кийлигиш??с?н? тыюу салынат.

1. Кыргыз Республикасынын азыркы чек арасындагы аймагы б?т?н жана кол тийгис.
2. Мамлекеттик башкарууну жана жергиликт?? ?з алдынча башкарууну уюштуруу максатында Кыргыз Республикасынын аймагы мыйзамда аныкталган администрациялык-аймактык бирдиктерге б?л?н?т.
3. Бишкек жана Ош шаарлары республикалык маанидеги шаарлар деп эсептелет, алардын статусу мыйзам менен аныкталат.

1. Кыргыз Республикасы татыктуу жашоо-турмуш шартын т?з??г? жана инсанды эркин ?ст?р??г?, жумушка орноштурууга к?м?к к?рс?т??г? багытталган социалдык программаларды иштеп чыгат.
2. Кыргыз Республикасы социалдык жактан корголбогон жарандардын категорияларына колдоо к?рс?т??н?, эмгек акынын кепилдик берилген минималдуу ?лч?м?н, эмгекти жана саламаттыкты коргоону камсыз кылат.
3. Кыргыз Республикасы социалдык кызматтардын, медициналык тейл??н?н системасын ?н?кт?р?т, мамлекеттик пенсияларды, ж?л?кпулдарды, социалдык коргоонун дагы башка кепилдиктерин белгилейт.

1. Кыргыз тили Кыргыз Республикасында мамлекеттик тил болуп саналат.
2. Кыргыз Республикасында расмий тил катары орус тили колдонулат.
3. Кыргыз Республикасы Кыргызстан элин т?зг?н бардык этностордун ?к?лд?р?н? эне тилин сактоо, аны окуп-?йр?н?? жана ?н?кт?р?? ?ч?н шарттарды т?з?? укугуна кепилдик берет.

1. Кыргыз Республикасы мамлекеттик символдорго – Тууга, Гербге, Гимнге ээ. Алардын сыпаттамасы жана расмий пайдалануу тартиби мыйзам менен белгиленет.
2. Бишкек шаары Кыргыз Республикасынын борбору болуп саналат.
3. Кыргыз Республикасынын акча бирдиги сом болуп эсептелет.

1. Кыргыз Республикасында менчиктин ар кандай т?рл?р? таанылат жана жеке, мамлекеттик, муниципалдык жана башка менчик т?рл?р?н те? укуктуу корголушуна кепилдик берилет.
2. Менчик кол тийгис. Эч ким ?з?м билемдик менен м?лк?н?н ажыратылышы м?мк?н эмес.
Менчик ээсинин эркинен тышкары м?лкт? алып коюуга соттун чечими менен гана жол берилет.
Улуттук коопсуздукту, коомдук тартипти, калктын ден соолугун жана адеп-ахлагын сактоо, башка адамдардын укуктары менен эркиндиктерин коргоо максатында соттун чечимисиз м?лкт? алып коюуга мыйзамда каралган учурларда гана жол берилет. Мындай алып коюунун мыйзамдуулугу сот тарабынан милдетт?? т?рд? каралууга тийиш.
Мыйзамда каралган коомдук муктаждыктар ?ч?н м?лкт? алып коюу, ал м?лкт?н наркынын жана башка чыгымдардын ордун толтуруп бер??н? адилетт?? жана алдын-ала камсыз кылуу менен соттун чечими боюнча ж?рг?з?л?ш? м?мк?н.
3. Жарандардын жана юридикалык жактардын менчигинде турган м?лкт? мамлекеттин менчигине ?тк?р?? (улутташтыруу) ал м?лкт?н жана башка чыгымдардын наркынын ордун толтуруу менен мыйзамдын негизинде ж?рг?з?л?т.
4. Кыргыз Республикасы ?з жарандары менен юридикалык жактарынын менчигин, ошондой эле башка мамлекеттердин аймагында жайгашкан ?з?н?н менчигин коргойт.
5. Жер, анын кен байлыктары, аба мейкиндиги, суулары, токойлору, ?с?мд?кт?р жана жаныбарлар д?йн?с?, башка жаратылыш ресурстары Кыргыз Республикасынын гана менчиги болуп эсептелет, бирдикт?? экологиялык системаны сактоо максатында Кыргызстан элинин жашоосу менен иш-аракетинин негизи катары пайдаланылат жана мамлекеттин ?зг?ч? коргоосунда турат.
Жеке менчикте болушу м?мк?н эмес жайыттарды кошпогондо, жер ошондой эле менчиктин жеке, муниципалдык жана башка формаларында болушу м?мк?н.
6. Менчик ээлеринин ?з укуктарын ишке ашыруунун чектери жана тартиби, аларды коргоонун кепилдиктери мыйзам менен аныкталат.

1. Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджети республикалык жана жергиликт?? бюджеттерден турат, мамлекеттин кирешелерин жана чыгашаларын ?з?н? камтыйт.
2. Республикалык жана жергиликт?? бюджеттерди т?з??н?н, кабыл алуунун, пайдалануунун тартиби, ошондой эле аларды аткаруунун аудити мыйзам менен аныкталат. Республикалык бюджет – мыйзам менен, жергиликт?? бюджеттер тиешел?? ?к?лч?л?кт?? органдардын чечими менен кабыл алынат.
3. Кыргыз Республикасынын аймагында бирдикт?? салык системасы иштейт. Салыктарды белгил?? укугу Жогорку Ке?ешке таандык. Жа?ы салыктарды белгил??ч? жана салык т?л??ч?л?рд?н абалын начарлатуучу мыйзамдар ?тк?н мезгилге карата колдонулбайт.

1. Кыргыз Республикасы экспансиялык, агрессиялык максаттарды жана аскердик к?ч менен чечил??ч? аймактык дооматтарды к?зд?б?йт, мамлекеттик турмушту милитаризациялоону, мамлекетти, анын ишин согуш ж?рг?з?? милдеттерине баш ийдир??н? четке кагат. Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р? ?з?н-?з? коргоо жана жетишт?? коргоно алуу принциптерине ылайык куралат.
2. Кыргызстанга жана биргелешип коргонуу милдеттенмелери менен байланышкан башка мамлекеттерге каршы жасалган агрессия учурларын кошпогондо, согуш ж?рг?з?? укугу таанылбайт. Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р?н?н б?л?кт?р?н Кыргызстандын аймагынан тышкары жактарга жибер??н?н ар бир учуру боюнча уруксат депутаттардын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?к добушу менен Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынат.
3. Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р?н мамлекеттин ички саясий маселелерин чеч?? ?ч?н пайдаланууга тыюу салынат.
4. Кыргыз Республикасы жалпыга бирдей жана адилетт?? жашоого, ?з ара пайдалуу кызматташууга, д?йн?л?к жана регионалдык маселелерди тынчтык жол менен чеч??г? умтулат.

Кыргыз Республикасында ?зг?ч? абал менен согуш абалы ушул Конституцияда жана конституциялык мыйзамдарда каралган учурларда жана тартипте киргизилиши м?мк?н.

ЭКИНЧИ Б?Л?М
АДАМДЫН ЖАНА ЖАРАНДЫН УКУКТАРЫ МЕНЕН ЭРКИНДИКТЕРИ

Биринчи глава
Негизги укуктар жана эркиндиктер

1. Адам укуктары жана эркиндиктери ажырагыс, ал ар бир адамга т?р?лг?нд?н эле таандык.
Адам укуктары менен эркиндиктери э? жогорку баалуулук болуп эсептелет. Алар тикелей колдонулат, мыйзам чыгаруу, аткаруу бийлигинин жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын ишинин маани-мазмунун аныктап турат.
2. Кыргыз Республикасы ?з аймагынын чегинде, ?з?н?н юрисдикциясында турган бардык адамдардын укуктары менен эркиндиктерин урматтайт жана камсыз кылат.
Эч ким жынысы, расасы, тили, майыптуулугу, этноско таандыктыгы, туткан дини, курагы, саясий же башка ынанымдары, билими, теги, м?лкт?к же башка абалы, ошондой эле башка жагдайлары боюнча кодулоого алынышы м?мк?н эмес.
Эл аралык милдеттенмелерге ылайык ар кайсы социалдык топтор ?ч?н бирдей м?мк?нч?л?кт?рд? камсыз кылууга багытталып, мыйзамда белгиленген атайын чаралар кодулоо деп эсептелбейт.
3. Кыргыз Республикасында мыйзам жана сот алдында бардыгы бирдей.
4. Кыргыз Республикасында эркектер менен аялдар бирдей укуктарга жана эркиндиктерге, аларды ишке ашыруу ?ч?н бирдей м?мк?нч?л?кт?рг? ээ.
5. Кыргыз Республикасында баланын э? жакшы жашоо кызыкчылыктарын камсыз кылуу принциби колдонулат.

Ушул Конституцияда белгиленген укуктар менен эркиндиктер бардык жактан толук жетишерлик деп эсептелбейт жана адамдын, жарандын башка жалпы таанылган укуктары менен эркиндиктерин тануу же басмырлоо катары чечмеленбеши керек.

Ар бир адам ушул Конституцияда жана мыйзамдарда тыюу салынбаган башка дагы ар кандай иш-аракеттер менен иштерди ж?з?г? ашырууга укуктуу.

1. Кыргыз Республикасында чет ?лк?л?к жарандар жана жарандыгы жок адамдар, мыйзамда же Кыргыз Республикасы катышуучусу болуп эсептелген эл аралык келишимде белгиленгенден башка учурларда Кыргыз Республикасынын жарандары менен бирдей укуктардан пайдаланат жана милдеттерди аткарат.
2. Кыргыз Республикасы эл аралык милдеттенмелерге ылайык чет ?лк? жарандарына жана жарандыгы жок адамдарга саясий ж?й?л?р боюнча куугунтукталганда, ошондой эле адам укуктары менен эркиндиктери бузулган учурларда башкалка берет.

1. Кыргыз Республикасында адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндиктерин жокко чыгаруучу же кемсинт??ч? мыйзамдар кабыл алынбашы керек.
2. Адамдын, жарандын укуктары менен эркиндиктери улуттук коопсуздукту, коомдук тартипти, калктын саламаттыгын, адеп-ахлагын сактоо, башка адамдардын укуктары менен эркиндиктерин коргоо максатында Конституция жана мыйзамдар менен чектелиши м?мк?н. Киргизилип жаткан чект??л?р к?рс?т?лг?н максаттарга ?лч?мд?ш болушу керек.
Адамдын, жарандын укуктарын, эркиндиктерин чектеген мыйзамдык актыларды кабыл алууга тыюу салынат.
3. Конституцияда каралгандан башка максаттарда жана андан ашкан даражада укуктарга жана эркиндиктерге мыйзам менен чект?? коюлушу м?мк?н эмес.
4. Т?м?нк?д?й тыюу салуулар боюнча ушул Конституцияда белгиленген кепилдиктерге эч кандай чект?? коюлууга тийиш эмес:
1) ?л?м жазасын, кыйноону, дагы башка адамкерчиликсиз, мыкаачылык мамилени же болбосо жазалоонун кадыр-баркты басмырлаган т?рл?р?н колдонууга карата салынган тыюуларга чект??;
2) алардын ыктыярдуу макулдугу талаптагыдай билдирилмейинче жана ырасталмайынча адамдарга медициналык, биологиялык, психологиялык тажрыйбаларды ж?рг?з??г?;
3) кулчулукка, адамдарды соодалоого коюлган;
4) бала эмгегин эксплуатациялоого;
5) жарандык-укуктук милдеттенмени аткарбоонун негизинде эркиндигинен ажыратууга карата салынган;
6) инсандын ар-намысына шек келтирген маалыматты жайылткандыгы ?ч?н кылмыштык куугунтуктоого;
7) ой-пикирин, диний жана башка ынанымдарын билдир??г? жана алардан баш тартууга мажбурлоого;
8) тынч чогулууга катышууга мажбурлоого;
9) ?з?н?н кайсы этноско таандык экенин аныктап к?рс?т??г? мажбурлоого;
10) турак-жайынан ?з?м билемдик менен ажыратууга.
5. Ушул Конституцияда белгиленген т?м?нд?г?д?й укуктар эч чектел??г? тийиш эмес:
1) ар бир эркиндигинен ажыратылган адамдын ?з?н? адамкерчиликт?? мамиле кылууну жана адамдык кадыр-баркын сыйлоону талап кылуу;
2) ырайым кылууну же жазасын же?илдет??н? сурануу;
3) жогору турган сот тарабынан ишти кайра каратуу;
4) ой-пикир эркиндиги тууралуу;
5) диний же башка ынанымдарды эркин тандап алуу жана ээ болуу;
6) ?з?н?н кайсы этноско таандык экенин эркин аныктоо жана к?рс?т??;
7) кызматтык милдеттерди аткаруу учурунда мамлекеттик бийликтин, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын мыйзамсыз иш-аракеттери менен келтирилген зыяндын ордун мамлекеттен толтуртуп алуу;
8) соттук коргонуу;
9) мамлекеттик билим бер?? уюмдарында негизги жалпы жана орто жалпы билимди акысыз алуу;
10) жарандын Кыргыз Республикасына тоскоолдуксуз кайтып кел?? укугу.

Экинчи глава
Адам укуктары жана эркиндиктери

Ар бир адам ажыратылгыс жашоо укугуна ээ. Эч кимдин ?м?р? ?з?м билемдик менен кыйылышы м?мк?н эмес. ?л?м жазасына тыюу салынат.

1. Эч ким кыйноолорго, башка адамкерчиликсиз, мыкаачылык же кадыр-баркты басмырлаган мамилеге же жазалоого туш болушу м?мк?н эмес.
2. Эркиндигинен ажыратылган ар бир адам ?з?н? гумандуу мамиле жасалышына жана адамдык кадыр-баркынын сакталышына укуктуу.
3. Тиешел?? т?рд? билдирилип, к?б?л?нд?р?лг?н ыктыярдуу макулдугусуз адамдарга медициналык, биологиялык, психологиялык тажрыйбаларды ж?рг?з??г? тыюу салынат.

1. Кыргыз Республикасында кулчулукка, адамдарды соодалоого жол берилбейт.
2. Бала эмгегин эксплуатациялоого тыюу салынат.
3. Согушка, жаратылыш кырсыктарынын кесепеттерин жоюуга, башка ?зг?ч? кырдаалдар менен соттун чечимин аткарууга байланышкан учурлардан тышкары мажбурлап иштет??г? тыюу салынат.
Аскердик, альтернативалуу (аскердиктен тышкары) кызмат ?т??г? тартуу мажбурлоо эмгеги деп эсептелбейт.

1. Ар бир адам эркиндикке жана жеке кол тийбестикке укуктуу.
2. Жарандык-укуктук милдеттенмелерди аткарбай коюшунун негизинде эч ким эркиндигинен ажыратылышы м?мк?н эмес.
3. Соттун чечимисиз жана мыйзамда белгиленген негиздер менен тартиптен тышкары эч ким камакка алынышы, кайтарууда кармалышы же эркиндигинен ажыратылышы м?мк?н эмес.
4. Эч ким соттун чечимисиз 48 сааттан ашык м??н?тк? кармалышы м?мк?н эмес.
Ар бир кармалган адам кармалган учурунан тартып 48 саат ?тк?нг? чейин тез арада жана кандай учурда болбосун кармалышынын мыйзамдуулугу ж?н?нд? маселени чеч?? ?ч?н сотко жеткирилиши керек.
Айрым учурларда кармап туруунун бир кыйла кыска м??н?тт?р? мыйзам менен белгилениши м?мк?н.
Кармалган ар кандай адам мыйзамда белгиленген тартипте жана мезгилд??л?г?н? жараша кармап туруунун мыйзамдуулугун текшер??г? укуктуу. Эгерде адамды кармоого негиздер жок болуп чыкса, ал адам дароо бошотулушу керек.
5. Кармалган ар бир адамга, токтоосуз т?рд?, кармоонун ж?й?л?р? менен анын укуктары т?ш?нд?р?л?п, медициналык жактан кароо жана врачтын жардамынан пайдалануу укугу менен кошо, анын укугу камсыз кылынышы керек.
Эркиндигинен ажыратылган учурдан тартып адамдын коопсуздугу камсыз кылынып, ага ?з?н-?з? коргоого жана адвокаттын квалификациялуу юридикалык жардамынан пайдаланууга, ошондой эле коргоочу к?т??г? м?мк?нд?к берилет.

1. Кыргыз Республикасында ар бир адам ары-бери эркин ж?р??г?, барчу жана жашоочу жерин тандап алууга укуктуу.
2. Ар бир адам Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары эркин чыгууга укуктуу.

1. Ар бир адам мыйзамда каралган тартипте к?н??л?? экени далилденмейинче жана соттун чечими мыйзамдуу к?ч?н? киргени аныкталмайынча кылмыш жасаганга к?н??л?? деп эсептелбейт. Бул принциптин бузулушу материалдык жана моралдык зыяндын орду сот аркылуу толтуруп берил?? ?ч?н негиз болуп эсептелет.
2. Эч ким ?з?н?н к?н??с?зд?г?н далилд??г? милдетт?? эмес. К?н??л?? экенине карата ар кандай шектен?? айыпталуучунун пайдасына чечмеленет.
3. Эч ким кылмыш жасаганын ?з? мойнуна алганынын негизинде гана соттолушу м?мк?н эмес.
4. Жазык иши боюнча к?н??н? далилд?? т?йш?г? айыптоочуга ж?кт?л?т. Мыйзамды бузуу менен алынган далилдер к?н??н? негизд?? жана сот актысын чыгаруу ?ч?н пайдаланылышы м?мк?н эмес.
5. Эч ким жеке ?з?н?, жубайына жана мыйзам менен аныкталуучу жакын туугандарынын ч?йр?с?н? каршы к?б? катары ?т??г? милдетт?? эмес. К?рс?тм? бер?? милдетинен бошотуунун башка учурлары мыйзам менен белгилениши м?мк?н.
6. Ар бир адам мыйзамда каралган учурларга ылайык сот арачыларынын катышуусу менен ишти сотто каратууга укуктуу.

1. Соттолгон ар бир адам ишин мыйзамга ылайык жогору турган сотто кайра каратууга укуктуу.
2. Соттолгон ар бир адам ырайым кылууну же жазасын же?илдет??н? суранууга укуктуу.
3. Бир эле укук бузгандык ?ч?н эч ким кайра юридикалык жоопкерчилик тартпоого тийиш.

1. Адамдын жоопкерчилигин белгил??ч? же оорлотуучу мыйзам ?тк?н мезгилге карата колдонулбайт. Жасалган учурга карата укук бузуу деп таанылбаган иш-аракети ?ч?н эч ким жоопкерчилик тартпашы керек. Эгерде укук бузуу жасалгандан кийин ал ?ч?н жоопкерчилик жокко чыгарылса же же?илдетилсе, анда жа?ы мыйзам колдонулат.
2. Жоопкерчиликти белгил??ч? жазык мыйзамы окшоштук боюнча колдонулбайт.

1. Ар бир адам жеке турмушунун кол тийбестигине, ар-намысынын корголушуна укуктуу.
2. Ар бир адам кат-кабар алышууга, телефондук жана башка с?йл?ш??л?рг?, почта, телеграфтык, электрондук дагы б?л?кч? жол менен кабарлашуулардын купуялуулугуна укуктуу. Бул укуктарды чект??г? мыйзамга ылайык жана сот актысынын негизинде гана жол берилет.
3. Мыйзамда белгиленген учурлардан тышкары адамдын макулдугусуз анын жеке турмушу тууралуу маалыматты, жашыруун маалыматты жыйноого, сактоого, пайдаланууга жана жайылтууга жол берилбейт.
4. Ар бир адамга купуя маалыматты, адамдын жеке турмушу ж?н?нд? маалыматты укук ченемсиз жыйноодон, сактоодон, жайылтуудан коргоо, анын ичинде соттук коргоо кепилденет, ошондой эле укук ченемсиз иш-аракеттер менен келтирилген материалдык жана моралдык зыяндын ордун толтуртуп алуу укугуна кепилдик берилет.

1. Ар ким ?з?н?н менчигинде же башка укуктук ээлигинде турган турак-жай менен башка объектилердин кол тийбестик укугуна ээ. Эч ким ээсинин эркинен тышкары алар пайдаланып турган турак-жайга жана башка объектилерине кире албайт.
2. Жеке менчикте жана башка укукта болгон турак-жайда жана б?л?к объектилерде тинт??, алып коюу, кароо жана башка аракеттерди ж?рг?з??, аларга бийлик ?к?лд?р?н?н кир??с? соттун актысынын негизинде гана жол берилет.
3. Мыйзамда каралган учурларда жеке менчик жана башка укукта болгон турак-жайга жана башка объектилерди тинт??, алып коюу, кароо жана башка аракеттерди ж?з?г? ашыруу жана аларга бийлик ?к?лд?р?н?н кир??с?н? сот актысысыз жол берилет. Мындай аракеттердин мыйзамдуулугу жана негизд??л?г? сот тарабынан каралууга тийиш.
4. Ушул беренеде белгиленген кепилдиктер жана чект??л?р юридикалык жактарга да тиешел??.

1. Ар ким эркин ой ж?г?рт??г? жана ?з?нч? пикирге ээ болууга укуктуу.
2. Ар ким ?з пикирин билдир??г?, с?з жана басма с?з эркиндигине укуктуу.
3. Эч ким ?з пикирин билдир??г? же андан баш тартууга мажбурланууга тийиш эмес.
4. Улуттук, этностук, расалык, диний жек к?р??ч?л?кт?, гендердик жана башка социалдык ?ст?мд?кт? ?г?тт?п, кодулоого, касташууга же к?ч колдонууга чакырган ?нд??л?рг? тыюу салынат.

1. Ар кимге абийир жана дин тутуу эркиндиги кепилденет.
2. Ар ким ?з алдынча же башкалар менен бирдикте ар кандай динди тутуу же эч бирин тутпоо укугуна ээ.
3. Ар ким диндик жана башка ишенимдерди эркин тандоого жана тутууга укуктуу.
4. Эч ким ?з?н?н диндик жана башка ишенимдерин билдир??г? же алардан баш тартууга мажбурланууга тийиш эмес.

1. Ар ким маалыматты эркин изд??, алуу, сактоо, пайдалануу жана аны оозеки, жазуу ж?з?нд? же башка ыкма менен жайылтуу укугуна ээ.
2. Ар ким мамлекеттик бийлик органдарындагы, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарындагы, мекемелелердеги же уюмдардагы ?з? ж?н?нд?г? маалыматтар менен таанышууга укуктуу.
3. Ар ким мамлекеттик бийлик органдарынын, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын, мамлекеттик бийлик органдары жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары катышкан юридикалык жактардын, ошондой эле республикалык жана жергиликт?? бюджеттерден каржыланган уюмдардын иштери тууралу маалыматтарды алууга укуктуу.
4. Ар кимге мамлекеттик органдардын, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын карамагында болгон маалыматтарды алууга кепилдик берилет. Маалымат бер??н?н тартиби мыйзам менен аныкталат.
5. Эч ким адамдын ар-намысын жана беделин жаманатты кылган же кемсинткен маалыматтарды тараткандыгы ?ч?н кылмыштык жазага тартылышы м?мк?н эмес.

1. Ар ким тынч чогулуш ?тк?р?? эркиндигине укуктуу. Эч ким чогулушка катышууга мажбурланууга тийиш эмес.
2. Тынч чогулуш ?тк?р??н? камсыздоо максатында ар ким бийлик органдарына билдирме бер??г? укуктуу.
Тынч чогулуш ?тк?р?? ж?н?нд? билдир??н?н жоктугуна, билдир??н?н т?р?, мазмуну менен бер?? убактысынын сакталбагандыгына байланыштуу тынч чогулуш ?тк?р??г? тыюу салууга жана чект??г?, ошондой эле аны тийишт?? т?рд? камсыздоодон баш тартууга жол берилбейт.
3. Тынч чогулуштарды уюштуруучулар жана катышуучулар тынч чогулуш ?тк?р?? ж?н?нд? билдир??н?н жоктугу, билдир??н?н т?р?, мазмуну жана берилген м??н?т? сакталбагандыгы ?ч?н жоопкерчилик тартышпайт.

1. ?й-б?л? – коомдун негизи. ?й-б?л?, ата болуу, эне болуу, балалык – б?тк?л коомдун камкордугуна алынат жана мыйзам менен артыкчылыктуу корголот.
2. Ар бир бала анын дене-боюнун, акыл эсинин, ички руханий, ыймандык жана социалдык ?н?г??с? ?ч?н зарыл болгон жашоо де?гээлине укуктуу.
3. Баланын ?н?г?ш? ?ч?н зарыл болгон жашоо шарттарын камсыздоо жоопкерчилиги ?зд?р?н?н ж?нд?мд?р? менен финансылык м?мк?нч?л?кт?р?н? жараша баланы тарбиялап жатышкан ата-эне менен тарбиячы адамдардын ар бирине ж?кт?л?т.
4. Мамлекет жетим балдарды жана ата-энесинин камкордугунан ажыраган балдарды багууну, тарбиялоону, окутууну камсыз кылат.
5. Нике курагына жеткен адамдар никеге турууга жана ?й-б?л? к?т??г? укуктуу. Бир дагы нике никеге туруучу адамдардын ыктыярдуу, эки тараптуу макулдугусуз т?з?лб??г? тийиш. Нике мамлекет тарабынан каттоого алынат.

1. Кыргыз Республикасында адамдын укугу менен эркиндигин кемсинтпеген элдик ?рп-адаттар, каада-салттар мамлекет тарабынан колдоого алынат.
2. Улууларды урматтоо, туугандарына жана жакындарына камкордук к?р?? – ар бир адамдын милдети.

Ар ким ?з?н?н этностук тийишт??л?г?н эркин аныктоого жана к?рс?т??г? укуктуу. Эч ким ?з?н?н этностук тийишт??л?г?н аныктоого жана к?рс?т??г? мажбурланбашы керек.

Ар ким мамлекеттик бийликтин, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын жана алардын кызмат адамдарынын кызматтык милдеттерин аткаруудагы мыйзамсыз аракеттери аркылуу келтирген зыяндын ордун толтуруп алууга укуктуу.

1. Ар кимге ушул Конституцияда, мыйзамдарда, Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык келишимдерде, эл аралык укуктун жалпыга таанылган принциптеринде жана ченемдеринде каралган анын укуктары менен эркиндигин соттук коргоого кепилдиктер берилет.
Мамлекет адамдын жана жарандын укуктары менен эркиндигин коргоонун соттон тышкары жана сотко чейинки усулдарын, т?рл?р?н, ыкмаларын ?н?кт?р??н? камсыздайт.
2. Ар ким ?з укугун жана эркиндигин мыйзам менен тыюу салынбаган бардык ыкмалар менен коргоого укуктуу.
3. Ар ким юридикалык квалификациялуу жардам алууга укуктуу. Мыйзамда к?рс?т?лг?н учурларда юридикалык жардам мамлекеттин эсебинен ж?рг?з?л?т.

1. Ар ким мамлекеттик бийлик органдарына, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарына жана алардын кызмат адамдарына кайрылууга укуктуу, алар ага мыйзам менен белгиленген м??н?тт?рд? негизд?? жооп бер??г? милдетт??.
2. Ар ким бузулган укуктары менен эркиндиктерин коргоо ?ч?н эл аралык келишимдерге ылайык адам укуктары боюнча эл аралык органдарга кайрылууга укуктуу. К?рс?т?лг?н органдар тарабынан адамдын укуктары менен эркиндиги бузулгандыгы таанылган учурда Кыргыз Республикасы аларды калыбына келтир?? жана/же зыяндын ордун толтуруу чараларын к?р?т.

1. Ар ким ?з м?лк?н?, ?з ишмердигинин натыйжаларына ээ болуу, колдонуу жана теск?? укугуна ээ.
2. Ар ким экономикалык эркиндикке ээ, ?з ж?нд?мд??л?г? менен м?лк?н мыйзамда тыюу салынбаган ар кандай экономикалык ишмерд??л?к ?ч?н эркин колдонууга укуктуу.
3. Ар ким эркин эмгектен??г?, эмгекке ж?нд?мд??л?г?н пайдаланууга, кесибин жана иштин т?р?н тандоого, коопсуздуктун жана гигиенанын талаптарына жооп берген эмгектик коргоого жана эмгек шарттарына укуктуу, ошондой эле мыйзам менен белгиленген жашоо минимумунан т?м?н болбогон эмгек акы алуу укугуна ээ.

1. Ар ким эс алууга укуктуу.
2. Э? узак иш убактысы, жумалык эс алуунун э? кыска м??н?т? жана жыл сайын акы т?л?н??ч? ?рг??, ошондой эле эс алуу укугун ишке ашыруунун башка негизги шарттары мыйзам менен аныкталат.

1. Ар ким билим алууга укуктуу.
2. Негизги жалпы билим алуу милдетт??.
Ар ким мамлекеттик билим бер?? уюмдарында негизги жалпы жана орто жалпы билимди акысыз алууга укуктуу.
3. Мамлекет мектепке чейинки билим бер??д?н баштап негизги жалпы билим бер?? мекемелерине чейин ар бир жарандын мамлекеттик, расмий жана бир эл аралык тилди окутуп-?йр?н??с? ?ч?н шарт т?з?т.
4. Мамлекет мамлекеттик, муниципалдык жана менчик окуу жайларын ?н?кт?р?? ?ч?н шарт т?з?т.
5. Мамлекет дене-тарбия жана спортту ?н?кт?р?? ?ч?н шарт т?з?т.

1. Ар ким турак-жайлуу болууга укуктуу.
2. Эч ким турак-жайынан ?з?м билемдик менен ажыратылбоого тийиш.
3. Мамлекеттик бийлик жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары турак-жай курулушун колдоого алышат, турак-жайына карата укуктарды ишке ашыруу ?ч?н шарт т?з?ш?т.
4. Аз камсыз болгон жана башка муктаж адамдарга турак-жай мамлекеттик, муниципалдык жана башка турак-жай фонддорунан же болбосо мыйзамда каралган негиздерде жана тартипте социалдык мекемелерден бекер же м?мк?нч?л?кк? жараша акы ?ч?н берилет.

1. Ар ким ден соолугун коргоого укуктуу.
2. Мамлекет ар бир адамды медициналык жактан тейл?? ?ч?н шарт т?з?т жана саламаттыкты сактоонун мамлекеттик, муниципалдык жана жеке секторлорун ?н?кт?р?? боюнча чараларды к?р?т.
3. Акысыз медициналык тейл??, ошондой эле же?илдик шарттарындагы медициналык тейл?? мыйзамда каралган мамлекеттик кепилдиктердин чегинде ж?з?г? ашырылат.
4. Кызмат адамдары кишилердин ?м?р? жана ден соолугу ?ч?н коркунуч туудурган фактыларды жана жагдайларды жашырып койсо, мыйзамда к?рс?т?лг?н жоопкерчиликке кириптер болот.

1. Ар ким ?м?р? жана ден соолугу ?ч?н ы?гайлуу болгон экологиялык ч?йр?г? укуктуу.
2. Ар ким жаратылышты пайдалануудагы аракеттердин натыйжасында ден-соолугуна же м?лк?н? келтирилген зыяндын ордун толтуруп алууга укуктуу.
3. Ар ким табигый жаратылыш ч?йр?с?н?, ?с?мд?кт?р жана жаныбарлар д?йн?с?н? этият мамиле жасоого милдетт??.

1. Ар кимге адабий, к?рк?м, илимий, техникалык жана башка чыгармачылыктын т?рл?р?н?, окутуучулук эркиндигине кепилдик берилет.
2. Ар ким маданий турмушка катышууга жана маданият баалуулуктарынан пайдаланууга укуктуу.
Мамлекет тарыхый эстеликтерди жана маданий мурастардын башка объектилерин сактоону камсыз кылат.
3. Интеллектуалдык менчик мыйзам менен корголот.

?ч?нч? глава
Жарандык. Жарандын укугу жана милдеттери

1. Жаран ?з?н?н жарандыгына жараша укуктарга ээ жана милдеттерди аткарат.
2. Бир дагы жаран ?з?н?н жарандыгынан жана ?з?н?н жарандыгын ?зг?рт?? укугунан ажыратылышы м?мк?н эмес. Кыргыз Республикасынын жарандары болуп эсептелген адамдардын мыйзамдарга жана Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган эл аралык келишимдерге ылайык башка мамлекеттин жарандыгына тийишт??л?г? да таанылат.
3. Кыргыз Республикасынын чегинен тышкары жашаган кыргыздар башка мамлекеттин жараны болгондугуна карабастан ж?н?к?йл?шт?р?лг?н тартипте Кыргыз Республикасынын жарандыгын алууга укуктуу.
Кыргыз Республикасынын жарандыгын бер??н?н тартиби жана шарты мыйзам менен аныкталат.
4. Жаран республиканын чегинен сыртка чыгарып салынбайт же башка мамлекетке берилбейт.
5. Кыргыз Республикасы ?з чегинен тышкы жерлерде жарандарын коргоого жана калкалоого кепилдик берет.

Жарандар Кыргыз Республикасына тоскоолдуксуз кайтып кел??г? укуктуу.

1. Жарандар т?м?нд?г?л?рг? укуктуу:
1) республикалык жана жергиликт?? маанидеги мыйзамдарды, чечимдерди талкуулоого жана аларды кабыл алууга катышууга;
2) ушул Конституцияда жана мыйзамдарда каралган тартипте мамлекеттик бийлик органдарын жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарын шайлоого жана аларга шайланууга;
3) конституциялык мыйзамда каралган тартипте референдумга катышууга.
2. Жарандар мамлекеттик жана коомдук мааниси бар маселелер боюнча элдик курултайларды ?тк?р??г? укуктуу.
Элдик курултайдын чечими сунуш катары тиешел?? органдарга жиберилет.
Элдик курултайларды ?тк?р??н?н тартиби мыйзам менен аныкталат.
3. Жарандар республикалык жана жергиликт?? бюджеттерди т?з??г?, ошондой эле бюджеттен иш ж?з?нд? чыгымдалган каражаттар ж?н?нд? маалымат алууга укуктуу.
4. Жарандар мамлекеттик жана муниципалдык кызматка кир??д?, мыйзамда каралган тартипте кызматка к?т?р?л??д? бирдей укуктарга, бирдей м?мк?нч?л?кт?рг? ээ.
5. Башка жарандыгы бар Кыргыз Республикасынын жарандары саясий мамлекеттик кызматты жана соттордун кызмат ордун ээл??г? укуксуз. Мындай чект?? башка мамлекеттик кызматтар ?ч?н да мыйзам менен белгилениши м?мк?н.

1. Жарандарга улгайганда, ооруп, же эмгектен??г? жараксыз болуп калганда, багып-к?р??р?н?н ажыраганда мыйзамда каралган тартипте жана жагдайларда социалдык жактан камсыз кылуу кепилдиги берилет.
2. Мамлекеттин экономикалык м?мк?нч?л?г?н? жараша пенсия, социалдык жардам мыйзамда каралган жашоо минимумунан кем эмес ?лч?мд? жашоо де?гээлин камсыздайт.
3. Ыктыярдуу социалдык камсыздандыруу, социалдык камсыздоонун кошумча т?рл?р?н т?з?? жана кайрымдуулук колдоого алынат.
4. Мамлекеттин социалдык ишмердиги жарандын ?з? жана ?з ?й-б?л?с? ?ч?н экономикалык жыргалчылыкка ?з? жетиш??г? болгон экономикалык эркиндигин, жигерд??л?г?н жана м?мк?нч?л?г?н чектеген мамлекеттик камкордукка айланып кетпеши керек.

1. Мамлекет жарандардын кесиптик квалификациясын жогорулатууга мыйзамда каралган тартипте к?м?к к?рс?т?т.

Жарандар мыйзамда каралган учурларда жана тартипте салыктарды, жыйымдарды т?л??г? милдетт??.

1. Ата-Мекенди коргоо – жарандардын ыйык парзы жана милдети.
2. Жарандарды аскер кызматын ?т??д?н бошотуунун же аны альтернативд?? (аскерден тышкары) кызмат менен алмаштыруунун негиздери жана тартиби мыйзам менен белгиленет.

Адвокаттардын ?з?н-?з? башкаруучу кесиптик жамааты катары адвокатураны уюштуруу жана анын ишмердиги, ошондой эле адвокаттардын укуктары, милдеттери жана жоопкерчилиги мыйзам менен аныкталат.

Жарандык укук мамилелеринен келип чыгуучу талаш-тартыштарды соттон тышкары чеч?? ?ч?н бейтарап соттор уюштурулушу м?мк?н. Бейтарап сотторду т?з?? тартиби, алардын ыйгарым укуктары жана иштеши мыйзам менен аныкталат.

Кыргыз Республикасында жарандар аксакалдар сотторун уюштурууга укуктуу. Аксакалдар сотторун уюштуруу тартиби, алардын ыйгарым укуктары жана иштеши мыйзам менен аныкталат.

?Ч?НЧ? Б?Л?М
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ПРЕЗИДЕНТИ

1. Президент мамлекет башчысы болуп саналат.
2. Президент элдин жана мамлекеттик бийликтин биримдигин к?рс?т?п турат.

1. Президент Кыргыз Республикасынын жарандары тарабынан 6 жылга шайланат.
2. Бир эле адам эки жолу Президент болуп шайлана албайт.

1. Президент болуп 35 жаштан т?м?н эмес жана 70 жаштан жогору эмес, мамлекеттик тилди билген жана республикада жалпысынан 15 жылдан кем эмес жашаган Кыргыз Республикасынын жараны шайлана алат.
2. Президенттин кызмат ордуна талапкерлердин саны чектелбейт. 30 ми?ден кем эмес шайлоочунун колтамгасын топтогон адам Президенттикке талапкер болуп каттала алат.
Президентти шайлоо тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.

1. Президент кызматына киришерде Кыргызстандын элине ант берет.
2. Президенттин ыйгарым укуктары жа?ы шайланган Президент кызматка киришкен учурдан тартып токтотулат.
3. Президент ?з ыйгарым укуктарын ж?з?г? ашырган мезгилде ?з?н?н саясий партияга м?ч?л?г?н токтото турат жана саясий партиялардын иштерине байланыштуу кандай гана болбосун аракеттерин токтотот.

1. Президент:
1) ушул Конституцияда каралган учурларда Жогорку Ке?ешке шайлоолорду дайындайт; ушул Конституцияда каралган тартипте жана учурларда Жогорку Ке?ешке м??н?т?н?н мурда шайлоолорду дайындоо ж?н?нд? чечим кабыл алат;
2) жергиликт?? ке?ештерге шайлоолорду дайындайт; мыйзамда каралган учурларда жана тартипте жергиликт?? ке?ештерди таркатууну ж?з?г? ашырат.
2. Президент:
1) мыйзамдарга кол коет жана элге жарыялайт; мыйзамдарды каршы пикири менен Жогорку Ке?ешке кайтарат;
2) зарыл учурларда Жогорку Ке?ештин кезексиз жыйналыштарын чакырууга жана каралууга жаткан маселелерди аныктоого укуктуу;
3) Жогорку Ке?ештин жыйналыштарында чыгып с?йл??г? укуктуу.
3. Президент:
1) Жогорку соттун судьяларынын кызматына шайлоо ?ч?н талапкерлерди Судьяларды тандоо боюнча ке?ештин сунушу боюнча Жогорку Ке?ешке сунуштайт;
2) Судьялар ке?ешинин сунушу боюнча Жогорку соттун судьяларын кызматынан бошотуу ?ч?н Жогорку Ке?ешке сунуштайт;
3) Судьяларды тандоо боюнча ке?ештин сунушу боюнча жергиликт?? соттордун судьяларын дайындайт;
4) Судьялар ке?ешинин сунушу боюнча конституциялык мыйзамда каралган учурларда жергиликт?? соттордун судьяларын бошотот.
4. Президент:
1) Жогорку Ке?ештин макулдугу менен Башкы прокурорду дайындайт; мыйзамда каралган учурларда Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н биринен кем эмесинин макулдугу же болбосо Жогорку Ке?ештин депутаттарынын ?чт?н экиси жактырган Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н биринин демилгеси боюнча Башкы прокурорду кызматтан бошотот; Башкы прокурордун сунушу боюнча анын орун басарларын дайындайт жана кызматтан бошотот;
2) ?км?т м?ч?л?р?н – коргоо, улуттук коопсуздук маселелерин тескеген мамлекеттик органдардын жетекчилерин, ошондой эле алардын орун басарларын дайындайт жана кызматтан бошотот.
5. Президент:
1) Улуттук банктын т?рагасынын кызмат ордуна шайлоо ?ч?н талапкерди Жогорку Ке?ешке киргизет; Улуттук банктын т?рагасынын сунушу боюнча Улуттук банктын т?рагасынын орун басарларын жана башкарма м?ч?л?р?н дайындайт, мыйзамда каралган учурларда аларды кызматтан бошотот;
2) Шайлоо жана референдум ?тк?р?? боюнча борбордук комиссиясынын м?ч?л?р?н?н ?чт?н бирин шайлоо жана кызматтан бошотуу ?ч?н талапкерлерди Жогорку Ке?ешке киргизет;
3) Эсепт?? палатасынын м?ч?л?р?н?н ?чт?н бирин кызмат ордуна шайлоо жана кызматтан бошотуу ?ч?н талапкерлерди Жогорку Ке?ешке киргизет;
4) Эсепт?? палатасынын Жогорку Ке?еш тарабынан шайланган м?ч?л?р?н?н ичинен Эсепт?? палатасынын т?рагасын дайындайт жана аны мыйзамда каралган учурларда бошотот.
6. Президент:
1) ?лк?н?н ичинде жана анын чегинен сырткары жерлерде Кыргыз Республикасынын атынан чыгат;
2) с?йл?ш??л?рд? ж?рг?з?т жана Премьер-министр менен макулдашуу боюнча эл аралык келишимдерге кол коет; к?рс?т?лг?н ыйгарым укуктарды Премьер-министрге, ?км?т м?ч?л?р?н? жана башка кызмат адамдарына ?тк?р?п бер??г? укуктуу;
3) ратификациялоо грамоталарына жана кошулуу ж?н?нд? грамоталарга кол коет;
4) Премьер-министр менен макулдашуу боюнча Кыргыз Республикасынын чет мамлекеттердеги дипломатиялык ?к?лч?л?кт?р?н?н башчыларын жана эл аралык уюмдардагы туруктуу ?к?лд?р?н дайындайт; аларды кайра чакыртып алат; чет мамлекеттердин дипломатиялык ?к?лч?л?кт?р?н?н башчыларынын ишеним жана кайра чакыртып алуу грамоталарын кабыл алат;
7. Президент Кыргыз Республикасынын жарандыгына кабыл алуу жана жарандыгынан чыгаруу маселелерин чечет.
8. Президент Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р?н?н Башкы колбашчысы болуп саналат, Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р?н?н жогорку командалык курамын аныктайт, дайындайт жана кызматтан бошотот.
9. Президент:
1) мыйзамга ылайык уюштурулган Коргоо ке?ешин жетектейт;
2) конституциялык мыйзамда каралган негиздер болгон учурда ?зг?ч? абалды киргиз?? м?мк?нч?л?г? ж?н?нд? эскертет, ал эми зарыл болгондо аны айрым жерлерде алдын-ала жарыялабай туруп киргизет, ал ж?н?нд? Жогорку Ке?ешке токтоосуз билдирет;
3) жалпы же жарым-жартылай мобилизациялоону жарыялайт; Кыргыз Республикасына баскынчылык жасалганда же т?зд?н-т?з баскынчылык коркунучу туулганда согуш абалын жарыялайт жана бул маселени токтоосуз Жогорку Ке?ештин кароосуна киргизет;
4) ?лк?н? коргоонун жана анын жарандарынын коопсуздугунун кызыкчылыктарында согуш абалын жарыялайт жана бул маселени токтоосуз Жогорку Ке?ештин кароосуна киргизет.
10. Президент:
1) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктары менен сыйлайт;
2) Кыргыз Республикасынын ардак наамдарын ыйгарат;
3) жогорку аскердик наамдарды, дипломатиялык рангдарды жана башка атайын наамдарды ыйгарат;
4) ырайым кылууну ж?з?г? ашырат;
5) ?з?н?н аппаратынын т?з?м?н аныктайт, анын жобосун бекитет жана жетекчисин дайындайт.
11. Президент ушул Конституцияда каралган дагы башка ыйгарым укуктарды ж?з?г? ашырат.

Президент Кыргыз Республикасынын бардык аймактарында аткарылышы милдетт?? болгон жарлыктарды жана буйруктарды кабыл алуу аркылуу ?з ыйгарым укуктарын ишке ашырат.

1. Президент арызы менен кызматынан кеткен учурда, ушул Конституцияда каралган тартипте кызматтан четтетилгенде, ошондой эле оорусу боюнча ыйгарым укуктарын аткара албай калганда же ал каза болгон учурда Президенттин ыйгарым укуктары м??н?т?н?н мурда токтотулушу м?мк?н.
2. Президент оорусуна байланыштуу ?з милдеттерин аткара албай калганда Жогорку Ке?еш ?з? т?зг?н мамлекеттик медициналык комиссиянын корутундусунун негизинде Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын кеминде ?чт?н экисинин добушу менен Президентти м??н?т?н?н мурда кызматынан бошотуу ж?н?нд? чечим кабыл алат.

1. Президент кызматтан четтетилгенден кийин жазык жоопкерчилигине тартылышы м?мк?н.
2. Президенттин аракеттеринде кылмыш белгилери болгону ж?н?нд? Башкы прокурордун корутундусу менен бышыкталган Жогорку Ке?еш тарабынан кылмыш жасагандыгы ж?н?нд? коюлган айыптын негизинде гана Президент кызматынан четтетилиши м?мк?н.
3. Президентти кызматтан четтет?? ?ч?н ага каршы к?н?? коюу ж?н?нд? Жогорку Ке?ештин чечими депутаттардын жалпы санынын ?чт?н биринен кем эмесинин демилгеси боюнча жана Жогорку Ке?еш тарабынан т?з?лг?н атайын комиссиянын корутундусу болгондо гана Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?г? менен кабыл алынышы керек.
4. Президентти кызматтан четтет?? ж?н?нд? Жогорку Ке?ештин чечими Президентке каршы к?н?? коюлгандан кийин ?ч айлык м??н?тт?н кечиктирилбестен, Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?г?н?н добушу менен кабыл алынышы керек. Эгерде бул м??н?тт? Жогорку Ке?ештин чечими кабыл алынбаса, коюлган к?н?? четке кагылды деп эсептелинет.

1. Ушул Конституцияда к?рс?т?лг?н себептер боюнча Президент ?з ыйгарым укуктарын м??н?т?н?н мурда токтоткон учурда жа?ы Президент шайланганга чейин анын ыйгарым укуктарын Жогорку Ке?ештин Т?рагасы аткарат. Президенттин ыйгарым укуктарын Жогорку Ке?ештин Т?рагасы аткарууга м?мк?н болбогон учурда Президенттин ыйгарым укуктарын Премьер-министр аткарат.
М??н?т?н?н мурда Президентти шайлоо Президенттин ыйгарым укуктары токтотулган к?нд?н тартып ?ч айлык м??н?тт? ?тк?р?л?т.
2. Президенттин ыйгарым укуктарын аткарып жаткан кызмат адамдары Жогорку Ке?ешке м??н?т?н?н мурда шайлоо дайындоого, ?км?тт? кызматтан кетир??г? укуксуз.

1. Ушул Конституциянын 67-беренесинде белгиленген тартипте кызматынан четтетилгенден башка бардык мурдагы президенттер Кыргыз Республикасынын экс-президенти деген наамга ээ болушат.
2. Экс-президенттин статусу мыйзам менен белгиленет.

Т?РТ?НЧ? Б?Л?М
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН МЫЙЗАМ ЧЫГАРУУ БИЙЛИГИ

Биринчи глава
Жогорку Ке?еш

1. Жогорку Ке?еш – Кыргыз Республикасынын парламенти – мыйзам чыгаруу бийлигин жана ?з ыйгарым укуктарынын чегинде контролдук кылуу милдеттерин ж?з?г? ашыруучу ?к?лч?л?кт?? жогорку орган болуп саналат.
2. Жогорку Ке?еш пропорциялуу система боюнча 5 жылдык м??н?тк? шайлануучу 120 депутаттан турат.
Шайлоонун жыйынтыктары боюнча саясий партияга парламентте 65тен к?п эмес депутаттык мандат берилиши м?мк?н.
Шайлоо к?н?н? карата 21 жашка чыккан, шайлоого укугу бар Кыргыз Республикасынын жараны Жогорку Ке?ештин депутаты болуп шайлана алат.
Парламентке ?т?? ?ч?н шайлоо босогосун кошуп алганда Жогорку Ке?ештин депутаттарын шайлоонун тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.
3. Жогорку Ке?ештин депутаттары фракцияларга биригишет.
Жогорку Ке?еште фракциялардын коалициясын т?зг?нд?г? ж?н?нд? расмий жарыялаган, депутаттык мандаттардын жарымынан к?б?н? ээ болгон фракция, же фракциялардын коалициясы парламенттик к?пч?л?к болуп саналат.
Парламенттик к?пч?л?кт?н курамына кирбеген жана ага карата ?з?н оппозиция катары жарыялаган фракция, же фракциялар парламенттик оппозиция болуп саналат.

1. Жогорку Ке?еш ?з?н?н биринчи сессиясына шайлоолордун жыйынтыктары аныкталгандан кийин 15 к?нд?н кечикпестен чогулат.
2. Жогорку Ке?ештин биринчи жыйналышын Жогорку Ке?ештин жашы боюнча улуу депутаты ачат.
3. Жогорку Ке?ештин биринчи жыйналышы болгон к?нд?н тартып мурдагы чакырылыштагы Жогорку Ке?ештин ыйгарым укуктары токтотулат.
4. Жогорку Ке?ештин депутаттарынын ыйгарым укуктары алар ант берген к?нд?н тартып башталат.

1. Жогорку Ке?ештин депутаты депутаттык ишмердигине байланыштуу айткан ой-пикирлери же Жогорку Ке?ештеги добуш бер??н?н жыйынтыктары ?ч?н куугунтукка алынышы м?мк?н эмес. ?зг?ч? оор кылмыштарды кошпогондо, депутатты жазык жоопкерчилигине тартууга Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?г?н?н макулдугу менен жол берилет.
2. Жогорку Ке?ештин депутаты депутаттык ишин башка мамлекеттик же муниципалдык кызмат менен айкалыштыра албайт, жеке ишкердик менен алектениши, коммерциялык уюмдун жетекчи органынын же байкоочулар ке?ешинин курамына кириши м?мк?н эмес.
Жогорку Ке?ештин депутаты илимий, педагогикалык жана башка чыгармачылык иштерди аткара алат.

1. Жогорку Ке?ештин депутаты императивдик мандатка байланышпайт. Депутатты кайра чакырып алууга жол берилбейт.
2. Жогорку Ке?ештин депутатынын ыйгарым укуктары тийишт?? чакырылыштагы Жогорку Ке?ештин ишинин токтотулушу менен бир учурда токтотулат.
3. Жогорку Ке?ештин депутатынын ыйгарым укуктары ушул берененин 2-б?л?г?нд? каралган негиздерден тышкары т?м?нк? учурларда м??н?т?н?н мурда токтотулат:
1) ал депутаттык ыйгарым укуктарын токтоткондугу же фракциядан чыккандыгы ж?н?нд? жазуу ж?з?нд? арыз бергенде;
2) жарандыктан чыкканда же болбосо башка жарандыкты алганда;
3) башка ишке которулганда же депутаттык ыйгарым укуктарды аткаруу менен айкалышпаган ишин таштабаганда;
4) шайлоолор жараксыз деп табылганда;
5) туруктуу жашоо ?ч?н Кыргыз Республикасынын чегинен чыгып кеткенде; депутат сот тарабынан ишт??г? ж?нд?мс?з деп таанылганда;
6) ага карата соттун к?н?? коюу ?к?м? мыйзамдуу к?ч?н? киргенде;
7) бир сессиянын ичинде Жогорку Ке?ештин жыйналыштарында ж?й??с?з 30 же андан к?п жумушчу к?н? жок болгондо;
8) анын дайынсыз жок болгондугун же ?лг?нд?г?н жарыялоо ж?н?нд? соттун чечими мыйзамдуу к?ч?н? киргенде;
9) депутат каза болгондо.
К?рс?т?лг?н негиздер боюнча Жогорку Ке?ештин депутатынын ыйгарым укуктарын м??н?т?н?н мурда токтотуу буга негиздер пайда болгон к?нд?н тартып 30 календарлык к?нд?н кечиктирилбестен Шайлоо жана референдум ?тк?р?? боюнча борбордук комиссиянын чечими менен ж?з?г? ашырылат.
4. Депутаттын ыйгарым укуктарынын м??н?т?н?н мурда токтотулушунун натыйжасында пайда болгон бош мандатты ээл??н?н тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.

Экинчи глава
Жогорку Ке?ештин ыйгарым укуктары

1. Жогорку Ке?еш:
1) референдумду дайындоо ж?н?нд? мыйзам кабыл алат;
2) Президентти шайлоону дайындайт.
2. Жогорку Ке?еш:
1) ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? киргизет;
2) мыйзамдарды кабыл алат;
3) мыйзамда аныкталган тартипте эл аралык келишимдерди ратификациялайт жана денонсациялайт;
4) Кыргыз Республикасынын чек араларын ?зг?рт?? тууралуу маселелерди чечет;
5) республикалык бюджетти жана анын аткарылышы ж?н?нд? отчетту бекитет;
6) Кыргыз Республикасынын администрациялык-аймактык т?з?л?ш?н?н маселелерин чечет;
7) мунапыс ж?н?нд? актыларды чыгарат.
3. Жогорку Ке?еш:
1) ?км?тт?н ишинин программасын бекитет, ?км?т м?ч?л?р?н – коргоо жана улуттук коопсуздук маселелерин тескеген мамлекеттик органдардын жетекчилерин кошпогондо ?км?тт?н т?з?м?н жана курамын аныктайт;
2) ?км?т тарабынан киргизилген Кыргыз Республикасынын ?н?г??с?н?н жалпы мамлекеттик программаларын бекитет;
3) ?км?тк? ишеним к?рс?т?? ж?н?нд? чечим кабыл алат;
4) ?км?тк? ишеним к?рс?тп?? ж?н?нд? чечим кабыл алат.
4. Жогорку Ке?еш:
1) Президенттин сунуштамасы боюнча Жогорку соттун судьяларын шайлайт; конституциялык мыйзамда к?рс?т?лг?н учурларда Президенттин сунуштамасы боюнча аларды кызматтан бошотот;
2) мыйзамда белгиленген тартипте Судьяларды тандоо боюнча ке?ештин курамын бекитет;
3) Президенттин сунуштамасы боюнча Улуттук банктын т?рагасын шайлайт; мыйзамда каралган учурларда аны кызматтан бошотот;
4) Шайлоо жана референдум ?тк?р?? боюнча борбордук комиссиянын м?ч?л?р?н?н курамынын ?чт?н бирин – Президенттин, ?чт?н бирин – парламенттик к?пч?л?кт?н жана ?чт?н бирин – парламенттик оппозициянын сунуштамасы боюнча шайлайт; мыйзамда каралган учурларда аларды кызматтарынан бошотот;
5) Эсепт?? палатасынын м?ч?л?р?н?н курамынын ?чт?н бирин – Президенттин, ?чт?н бирин – парламенттик к?пч?л?кт?н жана ?чт?н бирин – парламенттик оппозициянын сунуштамасы боюнча шайлайт; мыйзамда каралган учурларда аларды кызматтарынан бошотот;
6) Акыйкатчыны (Омбудсменди) шайлайт жана мыйзамда каралган учурларда кызматтан бошотот; аны жазык жоопкерчилигине тартууга макулдук берет;
7) Акыйкатчынын (Омбудсмендин) сунуштамасы боюнча Акыйкатчынын (Омбудсмендин) орун басарларын шайлайт; аларды жазык жоопкерчилигине тартууга макулдук берет;
8) Башкы прокурорду дайындоого макулдук берет; аны жазык жоопкерчилигине тартууга макулдук берет; Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н биринен кем эмес добушу менен Башкы прокурорду кызматтан бошотууга макулдук берет;
9) Мыйзамда каралган учурларда Башкы прокурорду кызматтан бошотуу тууралуу Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н биринин демилгесин Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинин к?пч?л?к добушу менен жактырат.
5. Жогорку Ке?еш:
1) конституциялык мыйзамда каралган учурларда жана тартипте ?зг?ч? абалды киргизет; бул маселе боюнча Президенттин жарлыктарын бекитет же жокко чыгарат;
2) согуш жана тынчтык маселелерин чечет; согуш абалын киргизет, согуш абалын жарыялайт, бул маселелер боюнча Президенттин жарлыктарын бекитет же жокко чыгарат;
3) тынчтыкты жана коопсуздукту сактоону колдоо боюнча мамлекеттер аралык келишимдик милдеттенмелерди аткаруу зарыл болгондо, Кыргыз Республикасынын Куралдуу К?чт?р?н анын чектеринен тышкары жерлерде пайдалануунун м?мк?нч?л?г? ж?н?нд? маселени чечет;
4) Кыргыз Республикасынын аскердик наамдарын, дипломатиялык рангдарын жана башка атайын наамдарын белгилейт;
5) Кыргыз Республикасынын мамлекеттик сыйлыктарын жана ардактуу наамдарын уюштурат.
6. Жогорку Ке?еш:
1) Президенттин, чет мамлекеттердин, эл аралык уюмдардын ?к?лд?р?н?н с?йл?г?н с?зд?р?н угат;
2) Акыйкатчынын (Омбудсмендин) ар жылдык баяндамасын угат;
3) Премьер-министрдин, Башкы прокурордун, Улуттук банктын т?рагасынын, Эсепт?? палатасынын т?рагасынын ар жылдык отчетторун угат.
7. Жогорку Ке?еш ушул Конституцияда каралган тартипте Президентке каршы айып коет; Президентти кызматынан четтет?? ж?н?нд? чечим кабыл алат.
8. Ушул беренеде к?рс?т?лг?н кызмат адамдарынын ар жылдык отчетторун жана баяндамаларын угуу ушул Конституциянын жана мыйзамдардын мамлекеттик органдардын жана алардын кызмат адамдарынын ?з алдынчалыгы жана к?з карандысыздыгы ж?н?нд? жоболорун эске алуу менен ж?з?г? ашырылат.
9. Жогорку Ке?еш ушул Конституцияда каралган дагы башка ыйгарым укуктарды ж?з?г? ашырат.

1. Жогорку Ке?еш ?з курамынан Жогорку Ке?ештин Т?рагасын жана анын орун басарларын шайлайт.
Жогорку Ке?ештин Т?рагасынын орун басарлары парламенттик оппозициянын курамына кирген депутаттардын ичинен алардын шайланышын камсыз кылган санда жана тартипте шайланат.
2. Жогорку Ке?ештин Т?рагасы:
1) Жогорку Ке?ештин жыйналыштарын алып барат;
2) Жогорку Ке?ештин жыйналыштарында каралуучу маселелерди даярдоого жалпы жетекчиликти ж?з?г? ашырат;
3) Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынган актыларга кол коет;
4) Кыргыз Республикасында жана андан тышкары жерлерде Жогорку Ке?ештин атынан чыгат, Жогорку Ке?ештин Президент, ?км?т, сот бийлиги жана жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары менен ?з ара иш аракеттерин камсыз кылат;
5) Жогорку Ке?ештин аппаратынын ишине жалпы жетекчиликти жана контролдукту ж?з?г? ашырат;
6) Жогорку Ке?ештин ишин уюштуруу боюнча ага Жогорку Ке?ештин Регламентинде каралган дагы башка ыйгарым укуктарды ж?з?г? ашырат.
3. Жогорку Ке?ештин Т?рагасы жашыруун добуш бер?? аркылуу Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?г?н?н добушу менен шайланат.
Жогорку Ке?ештин Т?рагасы Жогорку Ке?ешке отчет берет жана Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?г? кабыл алган Жогорку Ке?ештин чечими боюнча кайра чакыртып алынышы м?мк?н.

1. Жогорку Ке?еш ?з депутаттарынын ичинен комитеттерди, ошондой эле убактылуу комиссияларды уюштурат; алардын курамын т?з?т; мында парламенттик оппозициянын ?к?лд?р? бюджет жана укук тартиби маселелери боюнча комитеттердин т?рагалары болуп саналат.
2. Жогорку Ке?ештин комитеттери Жогорку Ке?ештин ыйгарым укуктарына кирген маселелерди даярдоону жана алдын ала кароону ж?з?г? ашырат, Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынган мыйзамдарды жана чечимдерди турмушка ашырууга контролдук кылат.
3. Мыйзамдар, Жогорку Ке?ештин ченемдик укуктук актылары Жогорку Ке?ештин тийишт?? комитеттери тарабынан алардын долбоорлору алдын ала каралгандан кийин кабыл алынат.
4. Мамлекеттик кызмат орундарына шайлоого, дайындоого жана бошотууга Жогорку Ке?ештин макулдук бер??с? Жогорку Ке?ештин тийишт?? комитеттеринин корутундусу болгон учурда ж?рг?з?л?т.

1. Жогорку Ке?ештин сессиялары жыйналыш т?р?нд? ?т?т жана сентябрдын биринчи жумушчу к?н?н?н тартып келерки жылдын июнунун акыркы жумушчу к?н?н? чейин ж?рг?з?л?т.
2. Эгерде каралып жаткан маселелердин мазмуну жабык жыйналыш ?тк?р??н? талап кылбаса, Жогорку Ке?ештин жыйналышы ачык ж?рг?з?л?т.
3. Жогорку Ке?ештин кезексиз сессиялары Президенттин, ?км?тт?н же Жогорку Ке?ештин депутаттарынын кеминде ?чт?н биринин сунушу боюнча Жогорку Ке?ештин Т?рагасы тарабынан чакырылат.
4. Жогорку Ке?ештин жыйналыштары ага Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?г? катышса укуктуу болот.
5. Жогорку Ке?ештин чечимдери жыйналыштарда депутаттардын добуш бер??с? менен кабыл алынат жана токтомдор менен жол-жоболоштурулат.

1. Жогорку Ке?еш ?з?н ?з? таркатуу ж?н?нд? чечим кабыл ала алат.
2. ?з?н ?з? таркатуу ж?н?нд? чечим Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?г?н?н добушу менен кабыл алынышы м?мк?н.
3. Президент Жогорку Ке?еш ?з?н ?з? таркаткан к?нд?н тартып беш к?нд?к м??н?тт? м??н?т?н?н мурда шайлоолорду дайындайт. М??н?т?н?н мурда шайлоолор дайындалгандан тартып 45 к?нд?н кечиктирилбестен шайлоолор ?тк?р?л?ш? керек.

?ч?нч? глава
Мыйзам чыгаруу иши

Мыйзам чыгаруу демилге укугу т?м?нк?л?рг? таандык:
1) 10 ми? шайлоочуга (элдик демилге);
2) Жогорку Ке?ештин депутатына;
3) ?км?тк?.

1. Мыйзам долбоорлору Жогорку Ке?ешке киргизилет.
2. ?км?т тарабынан кечиктирилгис катары аныкталган мыйзам долбоорлору Жогорку Ке?еш тарабынан кезексиз тартипте каралат.
3. Мамлекеттик бюджеттин эсебинен жабылуучу чыгымдарды к?б?йт??н? караган мыйзам долбоорлору ?км?т тарабынан каржылоо булагы аныкталгандан кийин Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынышы м?мк?н.
4. Мыйзамдар Жогорку Ке?еш тарабынан ?ч окууда кабыл алынат.
Мыйзамдар, Жогорку Ке?ештин чечимдери эгерде ушул Конституцияда башкача каралбаса, катышып отурган депутаттардын к?пч?л?г?н?н, бирок Жогорку Ке?ештин депутаттарынын 50д?н кем эмесинин добушу менен кабыл алынат.
5. Конституциялык мыйзамдар, мамлекеттик чек араны ?зг?рт?? ж?н?нд? мыйзамдар Жогорку Ке?еш тарабынан ?чт?н кем эмес окууда, Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экиден кем эмес к?пч?л?г?н?н добушу менен кабыл алынат.
6. ?зг?ч? жана согуш абалы учурунда конституциялык мыйзамды, мамлекеттик чек араларды ?зг?рт?? тууралуу мыйзамды кабыл алууга тыюу салынат.

1. Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынган мыйзам 14 к?нд?н ичинде Президентке кол коюу ?ч?н жиберилет.
2. Президент мыйзамды алган к?нд?н тартып бир айдан кечиктирбестен ага кол коет же ?з?н?н каршы пикирлери менен Жогорку Ке?ешке кайрадан кароого кайтарат. Республикалык бюджет, салыктар ж?н?нд? мыйзамдар милдетт?? т?рд? кол коюлууга жатат.
3. Эгерде конституциялык мыйзам же мыйзам кайрадан каралганда Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?г?н?н добушу менен мурда кабыл алынган редакциясында жактырылса, мындай мыйзам келип т?шк?н к?нд?н тартып 14 к?нд?н ичинде Президент тарабынан кол коюлууга тийиш. Мурда кабыл алынган редакциясында жактырылган конституциялык мыйзамга же мыйзамга белгиленген м??н?тт? кол коюлбаса, мындай мыйзамга 10 к?нд?н кечиктирбестен Жогорку Ке?ештин Т?рагасы кол коет жана ал жарыяланууга тийиш.

Эгерде мыйзамдын ?з?нд? же аны колдонууга киргиз??н?н тартиби ж?н?нд? мыйзамда башка м??н?т каралбаса, мыйзам расмий басма с?з органында расмий жарыяланган к?нд?н тартып 10 к?н ?тк?нд?н кийин к?ч?н? кирет.

БЕШИНЧИ Б?Л?М
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН АТКАРУУ БИЙЛИГИ

1. Кыргыз Республикасында аткаруу бийлигин ?км?т, ага баш ийген министрликтер, мамлекеттик комитеттер, административдик ведомстволор жана жергиликт?? мамлекеттик администрациялар ишке ашырат.
2. ?км?т Кыргыз Республикасынын аткаруу бийлигинин жогорку органы болуп саналат.
3. ?км?тт? Премьер-министр башкарат. ?км?т Премьер-министрден, вице-премьер-министрлерден, министрлерден жана мамлекеттик комитеттердин т?рагаларынан турат.
?км?тт?н т?з?м? ?з?н? министрликтерди жана мамлекеттик комитеттерди камтыйт.

1. Депутаттык мандаттардын те?инен к?б?н? ээ болгон фракция же анын катышуусу менен фракциялардын коалициясы жа?ы чакырылыштагы Жогорку Ке?ештин биринчи жыйналышы ?тк?н к?нд?н тартып 15 жумушчу к?нд?н ичинде Премьер-министрдин кызматына талапкерди к?рс?т?т.
Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкер ?км?тт?н программасын, т?з?м?н жана курамын Жогорку Ке?ешке киргизет.
2. Эгерде жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т б?тк?нг? чейин Жогорку Ке?еш программаны бекитпесе, ?км?тт?н т?з?м?н жана курамын аныктабаса, же болбосо шайлоонун жыйынтыктары боюнча саясий партиялардын бири дагы депутаттык мандаттардын жарымынан к?б?н албаса, Президент фракциялардын бирине 15 жумушчу к?нд?н ичинде парламенттик к?пч?л?кт? т?з??н? жана Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкерди к?рс?т??н? сунуш кылат.
Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкер жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т аяктаганга чейин ?км?тт?н программасын, т?з?м?н жана курамын Жогорку Ке?ешке киргизет.
3. Эгерде жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т б?тк?нг? чейин Жогорку Ке?еш программаны бекитпесе, ?км?тт?н т?з?м?н жана курамын аныктабаса Президент экинчи фракцияга 15 жумушчу к?нд?н ичинде парламенттик к?пч?л?кт? т?з??н? жана Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкерди к?рс?т??н? сунуш кылат.
Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкер жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т аяктаганга чейин ?км?тт?н программасын, т?з?м?н жана курамын Жогорку Ке?ешке киргизет.
4. Эгерде жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т аяктаганга чейин Жогорку Ке?еш ?км?тт?н программасын бекитпесе, т?з?м?н жана курамын аныктабаса фракциялар ?з демилгеси менен 15 жумушчу к?нд?н ичинде парламенттик к?пч?л?кт? т?з??г? жана Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкерди к?рс?т??г? тийиш.
Премьер-министрдин кызмат ордуна талапкер жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?т аяктаганга чейин ?км?тт?н программасын, т?з?м?н жана курамын Жогорку Ке?ешке киргизет.
5. Президент ?ч к?нд?к м??н?тт? Жогорку Ке?еш тарабынан жактырылган Премьер-министрди жана ?км?тт?н башка м?ч?л?р?н дайындоо тууралуу жарлык чыгарат.
Эгерде Президент жогоруда к?рс?т?лг?н м??н?тт? Премьер-министрди жана ?км?тт?н м?ч?л?р?н дайындоо ж?н?нд? жарлык чыгарбаса, алар дайындалды деп эсептелет.
6. Эгерде ушул Конституцияда белгиленген тартипте ?км?тт?н программасы бекитилбесе, курамы жана т?з?м? аныкталбаса Президент Жогорку Ке?ешке м??н?т?н?н мурда шайлоону дайындайт. Мындай учурда ?км?т жа?ы чакырылыштагы Жогорку Ке?еш тарабынан ?км?т т?з?лг?нг? чейин ушул Конституцияда каралган тартипте ?з милдетин аткара берет.
7. Фракциялардын коалициясы парламенттик к?пч?л?кт?н статусун жоготкон учурда ?км?т ушул беренеде каралган тартипте жана м??н?тт? т?з?л?т. ?км?тт?н жа?ы курамы т?з?лг?нг? чейин Премьер-министр жана ?км?т м?ч?л?р? ?з милдеттерин аткарууну улантышат.

1. ?км?т ?з?н?н ишинде ушул Конституцияда каралган чектерде Жогорку Ке?ешке отчет берет жана анын алдында жооптуу болот.
2. Премьер-министр ?км?тт?н иши ж?н?нд? жыл сайын Жогорку Ке?ешке отчет берип турат.
3. Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н биринин демилгеси боюнча Жогорку Ке?еш ?км?тк? ишеним к?рс?тп?? ж?н?нд? маселени карай алат.
4. ?км?тк? ишеним к?рс?тп?? ж?н?нд? токтом Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?к добушу менен кабыл алынат.
5. Жогорку Ке?еш тарабынан ?км?тк? ишеним к?рс?тп?? ж?н?нд? маселе Президентти кезектеги шайлоого чейин алты ай калганда каралышы м?мк?н эмес.
6. ?км?тк? ишеним к?рс?т?лб?г?нд?н кийин Президент ?км?тт?н кызматтан кетиши ж?н?нд? чечим кабыл алууга же болбосо Жогорку Ке?ештин чечими менен макул болбоого укуктуу.
7. Эгерде Жогорку Ке?еш 3 айдын ичинде ?км?тк? ишеним к?рс?тп?? ж?н?нд? кайталап чечим кабыл алса Президент ?км?тт? кызматынан кетирет.

1. Премьер-министр жылына бир жолудан к?п эмес Жогорку Ке?ештин алдына ?км?тк? ишеним к?рс?т?? ж?н?нд? маселе кое алат. Жогорку Ке?еш тарабынан ?км?тк? ишеним к?рс?т??д?н баш тартылган учурда Президент 5 жумушчу к?нд?н ичинде ?км?тт?н кызматтан кетиши ж?н?нд? чечим кабыл алат же болбосо Жогорку Ке?ешке шайлоону м??н?т?н?н мурда дайындайт.
2. ?км?т кызматтан кеткен учурда ушул Конституцияда каралган тартипте жана м??н?тт? ?км?тт?н жа?ы курамы т?з?лг?нг? чейин ыйгарым укуктарын ж?з?г? ашырууну уланта берет.

1. Премьер-министр, ?км?т же ?км?тт?н айрым м?ч?с? кызматынан кет?? ж?н?нд? ?т?н?ч кылууга акылуу. Ал Президент тарабынан кабыл алынат же четке кагылат.
2. Премьер-министрдин кызматтан кетишин кабыл алуу ?км?тт?н кызматтан кетишине алып келет.
3. ?км?т т?з?лг?нг? чейин Премьер-министр жана ?км?т м?ч?л?р? ?з милдеттерин аткарууну улантат.
4. ?км?т кызматтан кеткен учурда ?км?тт?н жа?ы курамы ушул Конституцияда каралган тартипте жана м??н?тт? т?з?л??г? тийиш. Премьер-министрдин кызмат ордуна дайындоо ?ч?н талапкерди Президентке киргиз?? м??н?т?н эсепт?? Президент тарабынан Премьер-министрдин же ?км?тт?н кызматтан кетиши кабыл алынган к?нд?н башталат.
5. ?км?т м?ч?с? кызматтан кеткен же болбосо кызмат ордунан бошотулган учурда Премьер-министр 5 жумушчу к?нд?н ичинде ?км?т м?ч?с?н?н бош кызмат ордуна дайындоо ?ч?н Жогорку Ке?еш тарабынан жактырылган талапкерди Президентке киргизет.

1. ?км?т:
1) Конституциянын жана мыйзамдардын аткарылышын камсыз кылат;
2) мамлекеттин ички жана тышкы саясатын ишке ашырат;
3) мыйзамдуулукту, жарандардын эркиндиктерин жана укуктарын камсыз кылуу, коомдук тартипти сактоо, кылмыштуулукка каршы к?р?ш?? боюнча чараларды ж?з?г? ашырат;
4) мамлекеттин эгемендигин, аймактык б?т?нд?г?н коргоо, конституциялык т?з?л?шт? сактоо боюнча, ошондой эле коргонуу ж?нд?мд??л?г?н чы?доо, улуттук коопсуздукту жана укук тартибин бекемд?? боюнча чараларды ишке ашырууну камсыз кылат;
5) финансы, баа, тариф, инвестиция жана салык саясатын ж?рг?з??н? камсыз кылат;
6) республикалык бюджетти иштеп чыгат жана Жогорку Ке?ешке сунуш кылат жана анын аткарылышын камсыз кылат; республикалык бюджеттин аткарылышы ж?н?нд? Жогорку Ке?ешке отчет берет;
7) менчиктин бардык т?рл?р?н ?н?кт?р??н?н жана аларды коргоонун бирдей шарттарын камсыз кылуу боюнча, мамлекеттик менчик объекттерин башкаруу боюнча чараларды ишке ашырат;
8) социалдык-экономикалык жана маданий ч?йр?д? бирдикт?? мамлекеттик саясатты ж?рг?з??н? камсыз кылат;
9) экономикалык, социалдык, илимий-техникалык жана маданий ?н?кт?р??н?н жалпы мамлекеттик программаларын иштеп чыгат жана ж?з?г? ашырат;
10) тышкы экономикалык иштерди ж?рг?з??н? камсыз кылат;
11) жарандык коом менен эриш-аркак иштеш??н? камсыз кылат;
12) Конституция жана мыйзамдар менен ?з?н? берилген башка ыйгарым укуктарды ишке ашырат.
2. ?км?тт?н ишин уюштуруу жана анын тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.

Премьер-министр:
1) ?км?тт? башкарат, анын иши ?ч?н Жогорку Ке?ештин алдында жеке жоопкерчилик тартат;
2) бардык аткаруу бийлигинин органдары тарабынан Конституциянын жана мыйзамдардын аткарылышын камсыз кылат;
3) с?йл?ш??л?рд? ж?рг?з?т жана эл аралык келишимдерге кол коет;
4) ?км?тт?н жыйналышын ?тк?р?т;
5) ?км?тт?н токтомдоруна жана буйруктарына кол коет, алардын аткарылышын камсыз кылат;
6) административдик ведомстволордун жетекчилерин дайындайт жана бошотот;
7) мыйзамда белгиленген тартипте жергиликт?? мамлекеттик администрациялардын башчыларын жергиликт?? ке?ештердин сунушу боюнча дайындайт жана бошотот;
8) ушул Конституцияда жана мыйзамдарда каралган башка ыйгарым укуктарды ж?з?г? ашырат.

1. Конституциянын жана мыйзамдардын негизинде жана аларды аткаруу ?ч?н ?км?т токтомдорду жана буйруктарды чыгарат, ошондой эле алардын аткарылышын камсыз кылат.
2. ?км?тт?н токтомдору жана буйруктары Кыргыз Республикасынын б?тк?л аймагында милдетт?? т?рд? аткарылат.
3. ?км?т министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, административдик ведомстволордун, жергиликт?? мамлекеттик администрациялардын органдарынын ишине жетекчилик кылат.
4. ?км?т министрликтердин, мамлекеттик комитеттердин, административдик ведомстволордун актыларын жокко чыгарууга укуктуу.

1. Тиешел?? администрациялык-аймактык бирдиктин аймагында аткаруу бийлигин жергиликт?? мамлекеттик администрация ишке ашырат.
Жергиликт?? мамлекеттик администрациялардын башчыларын дайындоо жана бошотуу тартиби мыйзам менен аныкталат.
2. Жергиликт?? мамлекеттик администрацияларды уюштуруу жана алардын иштеши мыйзам менен аныкталат.

1. Жергиликт?? мамлекеттик администрациялар Конституциянын, мыйзамдардын, ?км?тт?н ченемдик укуктук актыларынын негизинде иштейт.
2. ?з компетенциясынын чегинде кабыл алынган жергиликт?? мамлекеттик администрациялардын чечимдери тийишт?? аймакта милдетт?? т?рд? аткарылат.

АЛТЫНЧЫ Б?Л?М
КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН СОТ БИЙЛИГИ

1. Кыргыз Республикасында сот адилеттигин сот гана ишке ашырат.
Мыйзамда каралган учурларда жана тартипте Кыргыз Республикасынын жарандары сот адилеттигин ишке ашырууга катышууга укуктуу.
2. Сот бийлиги конституциялык, жарандык, жазыктык, административдик жана башка сот ?нд?р?ш? аркылуу ж?з?г? ашырылат.
3. Кыргыз Республикасынын сот системасы Конституция жана мыйзамдар менен белгиленет, ал Жогорку соттон жана жергиликт?? соттордон турат.
Жогорку соттун курамында Конституциялык палата иштейт.
Мыйзам менен адистештирилген соттор т?з?л?ш? м?мк?н.
Атайы б?т?нч? сотторду т?з??г? жол берилбейт.
4. Соттордун ишин уюштуруу жана алардын тартиби мыйзам менен аныкталат.

1. Судьялар к?з карандысыз жана Конституцияга жана мыйзамдарга гана баш ийет.
2. Судья кол тийбестик укугуна ээ жана кылмыш ?ст?нд? тутулгандан тышкары учурларда кармалууга же камакка алынууга, тинт??г? же жеке текшерил??г? тийиш эмес.
3. Конкретт?? бир сот иши боюнча судьядан отчет талап кылууга эч кимдин укугу жок.
Сот адилеттигин ж?з?г? ашыруу боюнча ар кандай кийлигиш??л?рг? тыюу салынат. Судьяга таасир к?рс?т??г? к?н??л?? адамдар мыйзамда каралгандай жоопкерчилик тартышат.
4. Судья ?з?н?н статусуна ылайык к?з карандысыздыгынын социалдык, материалдык жана башка кепилдиктери менен камсыз кылынат.
5. Курагы 40 жаштан кем эмес жана 70 жаштан жогору эмес, юридикалык жогорку билими жана юридикалык кесиби боюнча кеминде 10 жыл иш стажысы бар Кыргыз Республикасынын жараны Жогорку соттун судьясы боло алат.
6. Жогорку соттун судьялары курактык чегине жеткенге чейин шайланат.
7. Жогорку соттун судьялары ?зд?р?н?н курамынан Жогорку соттун т?рагасын, т?раганын орун басарларын 3 жылдык м??н?тк? шайлайт.
Бир эле адам катары менен эки м??н?тк? Жогорку соттун т?рагасы, т?раганын орун басары болуп шайлана албайт.
Жогорку соттун т?рагаларын, алардын орун басарларын шайлоо жана бошотуу тартиби мыйзам менен аныкталат.
8. Курагы 30 жаштан кем эмес жана 65 жаштан жогору эмес, юридикалык жогорку билими жана юридикалык кесиби боюнча кеминде 5 жылдан кем эмес иш стажысы бар Кыргыз Республикасынын жараны жергиликт?? соттун судьясы боло алат.
Жергиликт?? соттордун судьялары Судьяларды тандоо боюнча ке?ештин сунушу боюнча Президент тарабынан биринчи ирет 5 жылдык м??н?тк?, кийин курактык чегине жеткенге чейин дайындалат. Жергиликт?? соттордун судьяларын к?рс?т??н?н жана дайындоонун тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.
Жергиликт?? соттордун судьяларынын чогулушу ?з курамынан соттун т?рагасын, т?раганын орун басарын 3 жылдык м??н?тк? шайлайт.
Бир эле адам катары менен эки м??н?тк? ошол эле соттун т?рагасы, т?рагасынын орун басары болуп шайлана албайт.
9. Кыргыз Республикасынын судьяларынын статусу конституциялык мыйзам менен аныкталат, анда Жогорку соттун жана жергиликт?? соттордун судьяларынын кызмат ордуна талапкерлерге кошумча талаптар белгилениши м?мк?н.

1. Кыргыз Республикасынын бардык сотторунун судьялары ж?р?м-туруму кынтыксыз болуп турганда кызмат орундарын ээлеп турат жана ?з ыйгарым укуктарын сактап калат. Судьялардын ж?р?м-турумунун кынтыксыздыгынын талаптарын бузуу конституциялык мыйзам менен аныкталган тартипте судьяларды жоопкерчиликке тартуу ?ч?н негиз болуп эсептелет.
2. Жогорку соттун судьясы Судьялар ке?ешинин сунушунун негизинде Президенттин сунуштамасы боюнча Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын кеминде ?чт?н экисинин к?пч?л?к добушу менен Жогорку Ке?еш тарабынан кызмат орундарынан м??н?т?н?н мурда бошотулат.
3. Судья каза болгондо, ?лд? же дайынсыз жок болду деп жарыяланганда, аракетке ж?нд?мс?з деп таанылганда, жарандыгын жоготкондо, жарандыктан чыкканда же башка мамлекеттин жарандыгын алганда судьянын ыйгарым укуктары конституциялык мыйзамга ылайык негиздер келип чыккан к?нд?н тартып аны шайлаган же дайындаган орган тарабынан токтотулат.
4. Жергиликт?? соттордун судьяларынын кызмат орундарына талапкерлерди тандап алуу, аларды дайындоого жана которууга (ротациялоого) сунуштоо Судьяларды тандоо боюнча ке?еш тарабынан конституциялык мыйзамда аныкталган тартипте ж?з?г? ашырылат.
5. Жергиликт?? соттордун судьяларын кызмат ордунан четтет?? жана бошотуу Судьялар ке?ешинин сунушу боюнча Президент тарабынан конституциялык мыйзам менен аныкталган учурларда жана тартипте ж?з?г? ашырылат.
6. Кыргыз Республикасынын бардык сотторунун судьяларын жазык жана сот тартибинде салынган административдик жоопкерчиликке тартууга Судьялар ке?ешинин макулдугу менен конституциялык мыйзамда аныкталган тартипте жол берилет.
7. Судьяларды тандоо боюнча ке?еш судьялардын жана жарандык коомдун ?к?лд?р?н?н т?з?л?т.
Судьялар ке?еши, парламенттик к?пч?л?к жана парламенттик оппозиция тиешел??л?г?н? жараша Судьяларды тандоо боюнча ке?ештин курамынын ?чт?н бирин шайлайт.
8. Судьяларды тандоо боюнча ке?ешти уюштуруу, анын иши, ыйгарым укуктары жана аны т?з??н?н тартиби мыйзам менен аныкталат.

1. Жогорку сот жарандык, жазык, экономикалык, административдик жана башка иштер боюнча жогорку сот органы болуп саналат жана мыйзамда белгиленген тартипте сот процессине катышуучулардын кайрылуулары боюнча жергиликт?? соттордун соттук актыларын кайра кароону ж?з?г? ашырат.
2. Жогорку соттун пленуму Жогорку соттун т?рагасынын жана Жогорку соттун коллегиясынын курамында сот практикасынын маселелери боюнча т?ш?нд?рм?л?рд? берет.
3. Жогорку соттун актылары акыркы болуп эсептелет жана даттанууга жатпайт.

1. Жогорку соттун Конституциялык палатасы конституциялык контролдоону ж?з?г? ашыруучу орган болуп саналат.
2. Курагы 40 жаштан кем эмес жана 70 жаштан ашпаган, юридикалык жогорку билими бар жана юридикалык кесиби боюнча кеминде 15 жыл стажы бар Кыргыз Республикасынын жараны Жогорку соттун Конституциялык палатасынын судьясы боло алат.
3. Жогорку соттун Конституциялык палатасы ?з курамынан т?раганы, т?раганын орун басарын 3 жылдык м??н?тк? шайлайт.
4. Бир эле адам эки м??н?т катары менен Жогорку соттун Конституциялык палатасынын т?рагасы, т?раганын орун басары болуп шайлана албайт.
5. Жогорку соттун Конституциялык палатасынын судьялары судьялар ке?ешинин сунушунун негизинде Президенттин сунуштамасы боюнча Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмесинин к?пч?л?к добушу менен Жогорку Ке?еш тарабынан ээлеген кызматынан м??н?т?н?н мурда бошотулушу м?мк?н.
6. Жогорку соттун Конституциялык палатасы:
1) мыйзамдар жана башка ченемдик укуктук актылар Конституцияга карама-каршы келген учурда аларды Конституцияга ылайык эмес деп табат;
2) Кыргыз Республикасы катышуучу болуп саналган к?ч?н? кирбеген эл аралык келишимдердин конституциялуулугу тууралуу корутунду берет;
3) ушул Конституцияга ?зг?рт??л?р тууралуу мыйзамдын долбооруна корутунду берет.
7. Конституция тарабынан таанылган укуктар жана эркиндиктер алар тарабынан бузулуп жатат деп эсептелсе ар бир адам мыйзамдын жана башка ченемдик укук актыларынын конституциялуулугун талашууга укуктуу.
8. Жогорку соттун Конституциялык палатасынын чечими акыркы болуп эсептелет жана даттанууга жатпайт.
9. Жогорку соттун Конституциялык палатасы тарабынан мыйзамдардын же алардын жоболорунун конституциялык эмес деп белгилениши алардын Кыргыз Республикасынын аймагында колдонулушун жокко чыгарат, ошондой эле сот актыларын кошпогондо конституциялык эмес деп таанылган мыйзамдарга же алардын жоболоруна негизделген башка ченемдик укуктук актылардын колдонулушу да жокко чыгарылат.
10. Мыйзамдардын ченемдерине негизделген конституциялык эмес деп таанылган сот актылары укуктары жана эркиндиктери козголгон жарандардын даттануулары боюнча ар бир так учурда сот тарабынан кайра каралат.
11. Жогорку соттун Конституциялык палатасынын курамын жана т?з?? тартибин, Конституциялык палатанын т?рагасын, т?раганын орун басарын шайлоо жана бошотуу, ошондой эле конституциялык сот ?нд?р?ш?н ж?з?г? ашыруу тартиби конституциялык мыйзам менен аныкталат.

1. Мамлекет соттордун иштеп турушу жана судьялардын иши ?ч?н каржылоону жана тиешел?? шарттарды камсыз кылат.
Сотторду каржылоо республикалык бюджеттин эсебинен ж?рг?з?л?т жана сот адилеттигин толук жана к?з карандысыз ж?з?г? ашыруу м?мк?нч?л?г?н камсыз кылууга тийиш.
2. Сот системасынын бюджети сот бийлиги тарабынан ?з алдынча т?з?л?т жана аткаруу жана мыйзам чыгаруу бийлик бутактары менен макулдашуу боюнча республикалык бюджетке киргизилет.

1. Териштир?? бардык соттордо ачык ж?рг?з?л?т. Ишти жабык жыйналышта ж?рг?з??г? мыйзамда каралган учурларда гана жол берилет. Соттун чечими ачык жарыяланат.
2. Мыйзамда каралган учурдан тышкары, жазык же башка иштерди соттордо сырттан териштир??г? жол берилбейт.
3. Сот ?нд?р?ш? тараптардын атаандаштыгынын жана те? укуктуулугунун негизинде ж?з?г? ашырылат.
4. Сот актысын жокко чыгаруу, ?зг?рт?? же токтото туруу сот тарабынан мыйзамда белгиленген тартипте ж?з?г? ашырылышы м?мк?н.
5. Сот процессинин катышуучуларынын процесстик укуктары, анын ичинде чечимдерге, ?к?мд?рг? жана башка соттук актыларга даттануу укугу, ошондой эле аларды ж?з?г? ашыруунун тартиби мыйзам менен аныкталат.

1. Кыргыз Республикасынын сотторунун мыйзамдуу к?ч?н? кирген актылары бардык мамлекеттик органдар, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары, юридикалык жактар, коомдук бирикмелер, кызмат адамдары жана жеке адамдар ?ч?н милдетт?? болот жана республиканын б?тк?л аймагында аткарылууга тийиш.
2. Сот актыларын аткарбоо, талаптагыдай эмес аткаруу же болбосо аларды аткарууга тоскоолдук кылуу, ошондой эле соттордун ишине кийлигиш?? мыйзам менен белгиленген жоопкерчиликке алып келет.

1. Сот ушул Конституцияга каршы келген ченемдик укуктук актыны колдонууга укуксуз.
2. Эгерде ар кандай сот инстанциясында ишти кароодо иштин чечилиши к?з каранды болгон мыйзамдын же башка ченемдик укуктук актынын конституциялуулугу ж?н?нд? маселе келип чыкса, анда сот Жогорку соттун Конституциялык палатасына суроо-талапты жиберет.

1. Соттордун ички иштеринин маселелерин чеч?? ?ч?н соттук ?з алдынча башкаруу иштейт.
2. Кыргыз Республикасында судьялардын курултайы, Судьялардын ке?еши жана судьялардын чогулушу соттук ?з алдынча башкаруу органдары болуп саналат.
Судьялардын курултайы соттук ?з алдынча башкаруунун жогорку органы болуп эсептелет.
Судьялар ке?еши судьялардын курултайларынын ортосунда иштеген жана судьялардын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоону ишке ашырган, соттордун бюджетинин т?з?л?ш?н жана аткарылышын контролдогон, судьяларды окутууну жана квалификациясын жогорулатууну уюштурган, судьяларды тартип жоопкерчилигине тартуу ж?н?нд? маселелерди караган соттук ?з алдынча башкаруунун шайлануучу органы болуп саналат.
Судьялардын чогулушу соттук ?з алдынча башкаруунун баштапкы органы болот.
3. Соттук ?з алдынча башкаруу органдарын уюштуруу жана алардын ишт?? тартиби мыйзам менен аныкталат.

Мыйзамда каралган учурларда, ошондой эле соттук териштир??г? катышкан жактар аны ж?рг?з?? ?ч?н жетишт?? каражатынын жок экендигин далилдеген ар кандай гана учурда сот адилеттиги акысыз ж?рг?з?л?т.

ЖЕТИНЧИ Б?Л?М
МАМЛЕКЕТТИК БАШКА ОРГАНДАР

Прокуратура т?м?нк?л?р ?з?н? ж?кт?лг?н бирдикт?? системаны т?з?т:
1) аткаруу бийлигинин органдары, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары, алардын кызмат адамдары тарабынан мыйзамдардын так жана бирдей аткарылышын к?з?м?лд??;
2) изин суутпай изд??н? терг??н? ж?з?г? ашыруучу органдар тарабынан мыйзамдардын сакталышын к?з?м?лд??;
3) жазык иштери боюнча соттун чечимдерин аткарууда, ошондой эле жарандардын жеке эркиндигин чект??г? байланышкан мажбурлоо м?н?з?нд?г? чараларды колдонууда мыйзамдардын сакталышын к?з?м?лд??;
4) мыйзамда белгиленген учурларда сотто жарандын же мамлекеттин кызыкчылыктарына ?к?лч?л?к кылуу;
5) сотто мамлекеттик айыптоону ишке ашыруу;
6) мамлекеттик органдардын кызмат адамдарына карата жазык куугунтуктоо.

Улуттук банк Кыргыз Республикасынын банк системасын к?з?м?лд?йт, Кыргыз Республикасындагы акча-насыя саясатын аныктайт жана ж?рг?з?т, бирдикт?? валюта саясатын иштеп чыгат жана ж?з?г? ашырат, акча белгилеринин эмиссиясын ж?рг?з??г? ?зг?ч? укукка ээ, банктык каржылоонун ар т?рд?? т?рл?р?н жана принциптерин ишке ашырат.

Шайлоо жана референдумдарды ?тк?р?? боюнча борбордук комиссия Кыргыз Республикасында шайлоолорду жана референдумдарды даярдоону жана ?тк?р??н? камсыз кылат.

Эсепт?? палатасы республикалык жана жергиликт?? бюджеттердин аткарылышына, бюджеттен тышкаркы каражаттарга, мамлекеттик жана муниципалдык менчиктин пайдаланылышына аудит ж?рг?з?т.

Кыргыз Республикасында адамдын жана жарандын эркиндиктеринин сакталышына парламенттик контролду Акыйкатчы (Омбудсмен) ж?рг?з?т.

Ушул б?л?мд? к?рс?т?лг?н мамлекеттик органдардын уюштурулушу жана ишт?? тартиби, ошондой эле алардын к?з карандысыздыгынын кепилдиктери мыйзамдар менен аныкталат.

СЕГИЗИНЧИ Б?Л?М
ЖЕРГИЛИКТ?? ?З АЛДЫНЧА БАШКАРУУ

1. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу – жергиликт?? жамааттардын жергиликт?? маанидеги маселелерди ?з кызыкчылыктарында жана ?з жоопкерчилиги менен ?з алдынча чеч??с?н?н ушул Конституция менен кепилденген укугу жана чыныгы м?мк?нч?л?г?.
2. Кыргыз Республикасында жергиликт?? ?з алдынча башкаруу тиешел?? администрациялык-аймактык бирдиктин аймагында жергиликт?? жамааттар тарабынан ж?з?г? ашырылат.
3. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу жарандардын жергиликт?? жамааттары тарабынан т?зд?н-т?з же жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун органдары аркылуу ж?з?г? ашырылат.
4. Жергиликт?? ?з алдынча башкарууну каржылоо тийишт?? жергиликт?? бюджеттен, ошондой эле республикалык бюджеттен камсыз кылынат.
5. Жергиликт?? бюджетти т?з?? жана аткаруу ачык-айкындыктын, коомчулуктун катышуусунун, жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын жергиликт?? жамааттын алдындагы отчеттуулугунун принцибин сактоо менен ж?з?г? ашырылат.

1. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын системасын т?м?нк?л?р т?з?т:
1) жергиликт?? ке?ештер – жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун ?к?лч?л?кт?? органдары;
2) айыл ?км?т?, шаарлардын мэриялары – жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун аткаруучу органдары.
2. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун аткаруучу органдары жана алардын кызмат адамдары ?з иштеринде жергиликт?? ке?ешке отчет беришет.

1. Жергиликт?? ке?ештердин депутаттары тийишт?? административдик-аймактык бирдиктин аймагында жашаган жарандар тарабынан мыйзамда белгиленген бирдей м?мк?нч?л?кт?рд? сактоо менен шайланат.
2. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруунун аткаруу органдарынын башчылары мыйзамда белгиленген тартипте шайланат.
3. Жергиликт?? ке?ештер мыйзамга ылайык:
1) жергиликт?? бюджеттерди бекитет, алардын аткарылышын контролдойт;
2) жергиликт?? жамааттын социалдык-экономикалык ?н?г?ш?н?н жана калкты социалдык коргоонун программаларын бекитет;
3) жергиликт?? салыктарды жана жыйымдарды киргизет, ошондой эле алар боюнча же?илдиктерди белгилейт;
4) жергиликт?? маанидеги башка маселелерди чечет.

1. Мамлекеттик органдар жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарынын мыйзамда каралган ыйгарым укуктарына кийлигиш??г? укуксуз.
2. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарына мамлекеттик ыйгарым укуктар, аларды ж?з?г? ашыруу ?ч?н зарыл болгон материалдык, финансылык жана башка каражаттарды ?тк?р?п бер?? менен ыйгарылышы м?мк?н. Мамлекеттик ыйгарым укуктар жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдарына мыйзамдын же келишимдин негизинде берилиши м?мк?н. ?тк?р?л?п берилген ыйгарым укуктар боюнча жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары мамлекеттик органдарга отчет беришет.
3. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары мамлекет жана анын органдарынын алдында мыйзамдардын аткарылышы ?ч?н, жергиликт?? жамааттын алдында – ?з ишинин натыйжасы ?ч?н жоопкерчиликт?? болушат.
4. Жергиликт?? ?з алдынча башкаруу органдары ?зд?р?н?н укуктарынын бузулушуна байланыштуу соттук коргоо ?ч?н кайрылууга укуктуу.

ТОГУЗУНЧУ Б?Л?М
УШУЛ КОНСТИТУЦИЯГА ?ЗГ?РТ??Л?РД? КИРГИЗ??Н?Н ТАРТИБИ

1. Ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? киргиз?? ж?н?нд? мыйзам Жогорку Ке?еш тарабынан дайындалган референдум менен кабыл алынышы м?мк?н.
2. Ушул Конституциянын ?ч?нч?, т?рт?нч?, бешинчи, алтынчы, жетинчи жана сегизинчи б?л?мд?р?нд?г? жоболорго ?зг?рт??л?р Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын к?пч?л?г?н?н сунушу боюнча же болбосо 300 ми?ден кем эмес шайлоочулардын демилгеси боюнча Жогорку Ке?еш тарабынан кабыл алынышы м?мк?н.

К???л буру?уздар!
КР 2010-жылдын 27-июнундагы Кыргыз Республикасынын Конституциясын колдонууга киргиз?? ж?н?нд?” Мыйзамына ылайык 114-берененин 2-б?л?г?н?н жоболору 2020-жылдын 1-сентябрынан тартып к?ч?н? кирет.

3. Жогорку Ке?еш ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? киргиз?? ж?н?нд? мыйзамды ал Жогорку Ке?ештин кароосуна киргизилген к?нд?н тартып 6 айдан кечиктирбестен кабыл алат.
Ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? киргиз?? ж?н?нд? мыйзам Жогорку Ке?еш тарабынан окуулардын ортосунда 2 ай аралык менен кеминде ?ч окуу ?тк?р?лг?нд?н кийин Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмес к?пч?л?к добушу менен кабыл алынат.
Жогорку Ке?ештин депутаттарынын жалпы санынын ?чт?н экисинен кем эмесинин демилгеси боюнча ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? жана толуктоолорду киргиз?? ж?н?нд? мыйзам референдумга чыгарылышы м?мк?н.
4. ?зг?ч? жана согуш абалынын учурунда ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? жана толуктоолорду киргиз??г? тыюу салынат.
5. Ушул Конституцияга ?зг?рт??л?рд? киргиз?? ж?н?нд? кабыл алынган мыйзамга Кыргыз Республикасынын Президенти кол коюуга тийиш.

www.gov.kg